Жештината ја „топи“ европската економија: загубите се движат меѓу 113 и 180 милијарди евра

Европа полека излегува од едно од најжешките лета во последните години, но вистинската сметка за екстремните температури допрва се пресметува. Температурите се намалуваат, туристичката сезона завршува, а пожарите се повлекуваат од насловните страници, но последиците од жештината остануваат во економските биланси. Помалку произведена храна, намалена продуктивност на работниците, нарушен речен транспорт, проблеми со производството на електрична енергија и дополнителни трошоци за компаниите и домаќинствата се само дел од она што останува зад себе по едно екстремно лето.

Различните економски анализи не даваат една идентична бројка, но нивната заедничка порака е јасна – екстремните температури стануваат макроекономски фактор. Според истражувањето на Allianz Research, топлотните бранови во 2026 година би можеле да значат околу 113 милијарди евра изгубен економски аутпут во 30 европски економии, односно околу 0,46 отсто од нивниот комбиниран бруто-домашен производ. Друга анализа, на Triodos Bank, оди уште подалеку и проценува дека екстремната жештина и сушата можат да го намалат БДП на Европската Унија за приближно еден процент – што би значело економска загуба од околу 180 милијарди евра.

Тоа не значи дека Европа добила една конечна фактура од 180 милијарди евра. Станува збор за модели што мерат различни ефекти и користат различни методологии. Распонот меѓу 113 и 180 милијарди евра покажува нешто поважно: жештината веќе не е само временска непријатност, туку станува економски трошок што се одразува врз целиот континент.

Кога се зборува за економска штета од екстремните температури, првата асоцијација обично се пожарите, уништените куќи, изгорените земјоделски површини или оштетената инфраструктура. Сепак, голем дел од вистинската економска загуба е многу помалку видлив. Тоа е работата што не била извршена – часовите во кои градежникот морал да престане да работи поради опасна температура, полето што не можело навреме да се обработи, фабриката во која производството било забавено, камионот или бродот што доцнел, работникот кој морал почесто да одмора за да избегне топлотен удар.

Triodos проценува дека токму падот на продуктивноста е еден од најзначајните канали преку кои жештината ја погодува економијата. Кога температурите надминуваат одредени граници, способноста на луѓето да работат ефективно опаѓа, а со тоа се намалува и вкупниот економски аутпут. Овој ефект е особено изразен во секторите што се одвиваат на отворено, како градежништвото и земјоделството, но не ги заобиколува ниту индустријата и услугите.

Сушата, пак, додава дополнителен товар. Намаленото производство на храна ги зголемува цените, што директно се одразува врз домаќинствата и врз трошоците за работење на компаниите. Нарушениот речен транспорт, кој е важен за движење на стоки низ Европа, дополнително ги поскапува логистичките операции. Проблемите со производството на електрична енергија, особено во услови кога побарувачката за ладење расте, ја прават состојбата уште посложена.

За Македонија предупредувањето е особено важно. Како земја која веќе се соочува со слични климатски предизвици, таа не е изолирана од овие трендови. Економските последици од екстремната жештина – од намалената продуктивност до поскапата храна и нарушеното снабдување со енергија – можат да имаат директно влијание врз домашната економија и врз секојдневниот живот на граѓаните.

Заклучокот што го наметнуваат овие анализи е дека жештината повеќе не може да се третира само како климатски или здравствен проблем. Таа е сериозен економски ризик што бара системски одговор – од прилагодување на работните услови и инфраструктурата до долгорочни стратегии за заштита на најранливите сектори. Сметката, како што покажуваат бројките, веќе не е мала и не може да се игнорира.