Жени претприемачки во Африка: од рециклирање гуми до соларни системи за наводнување

Африка се смета за континент со најголем удел на жени претприемачки во светот, но многу од нив сè уште се соочуваат со сериозни пречки при пристапот до финансирање. Четири бизнис-лидерки од Нигерија, Уганда, Кенија и Малави раскажуваат за инспирацијата зад нивниот успех и за предизвиците со кои се соочуваат жените во бизнисот, додека истовремено решаваат општествени и еколошки проблеми.

Ифедолапо Рунсеве основала компанијата Freee Recycle во Нигерија, која преработува илјадници отфрлени гуми во гумени гранули. Од нив се создаваат површини за игралишта, подови за теретани, плочи за поплочување и плочки. Фабриката вработува околу 62 луѓе и собира гуми од четири нигериски држави: Ојо, Лагос, Осун и Квара. По повеќе од 12 години работа во банкарството, Рунсеве се заинтересирала за рециклирање на гуми откако лично го видела влијанието од нивното согорување. Според податоците на Светската банка, жените во Нигерија поседуваат околу 40 отсто од малите бизниси, но 56 отсто од последните барања за кредит на жени претприемачки биле одбиени, наспроти 17 отсто кај мажите.

Рунсеве се соочила и со друг вид пречки — претпоставката дека индустриското рециклирање е машка област. „Влегував во банки и сали за состаноци, а инвеститорите претпоставуваа дека мажот до мене е сопственикот. Штом ќе прозборев, се поставуваше прашањето: зошто да дадеме на жена милиони, стотици милиони?“ вели таа. Сепак, не сака нејзиниот бизнис да се сведе само на приказна за родот. „Не мислам дека организациите избираат да работат со нас затоа што сме во женско сопственост. Тие гледаат бренд што е добар, транспарентен, кредибилен и етичен.“ Компанијата воспоставила партнерства со организации како Мишелин, „Спаси ги децата“ и Меѓународниот комитет на Црвениот крст, а преку уметничката резиденција Freee, лансирана во 2025 година, отфрлените гуми се претвораат во големи уметнички дела инспирирани од африканската историја и култура.

Од друга страна, во Уганда, Шајн Кјокушаба израснала гледајќи ја мајка си како станува пред зори и го поминува целиот ден работејќи на нивите со кромид засадени покрај нивниот дом во Кабале, во јужна Уганда. Таа денес гради соларни системи за наводнување — дел од истата генерација жени што ги предизвикуваат стереотипите додека градат сопствени бизниси.

Приказната на овие претприемачки покажува дека и покрај значителниот удел на жени во бизнисот на континентот, пристапот до капитал останува клучна пречка, особено во капитално интензивни сектори како рециклирањето, каде што финансискиот јаз може да ги спречи жените да станат сопственички на фабрики.