Заливот влезе во нова ера на нестабилност — старите сојузи повеќе не гарантираат безбедност

Ракетниот удар на хути-бунтовниците врз меѓународниот аеродром „Крал Халид“ во Ријад претставува најсмртоносниот напад врз која било земја од Заливот откако САД и Израел ја започнаа војната против Иран во февруари. Според податоците објавени во моментот на пишувањето, во нападот загинаа најмалку 13 лица, а 300 се повредени. За Саудиска Арабија, земја која не е навикната на толкав број жртви, оваа бројка е запрепастувачка и најверојатно ќе предизвика крвава реакција.

Заливот веќе една година навлезе во нова ера на нестабилност која не е привремена и не може да се врати назад. Иако жртвите се релативно ниски во споредба со Газа и Иран, постепената ерозија на мирот и безбедноста во Саудиска Арабија, Катар и Обединетите Арапски Емирати ја променија регионот подраматично отколку што неговите лидери сакаат да признаат.

Првиот нечуен чекор се случи пред само една година, кога Иран истрела ракети кон воздушна база во Катар во која се сместени американски војници, како одмазда за американските удари врз иранските нуклеарни капацитети. Подоцна во 2025 година, без никакво предупредување, Израел го нападна Доха, целeјќи членови на Хамас и убивајќи пет Палестинци и еден Катарец. Тоа беше почеток на крајот на долгогодишната норма — дека животот и суверенитетот на Заливот се свети, обезбедени преку управување со односите со Иран и сојузите со САД.

Потоа дојде војната на Доналд Трамп и Бенјамин Нетанјаху против Иран, која целосно го вовлече Заливот во конфликтот.

Иран гаѓаше воени локации, енергетски капацитети и постројки за десалинизација — цела инфраструктура која ги потпира економиите на овие земји. Огромна штета нанесе и прекинот на нормалниот живот, затворањето на училиштата со месеци, како и затворањето на аеродромите и воздушниот простор. Најкатастрофалната последица од перспектива на владетелите во Заливот е тоа што нападите ја нарушија интеграцијата на овие земји во космополитската меѓународна заедница како места за туризам, претприемачи, спорт и забава. Тие потрошија милијарди за обезбедување на франшизи и турнири во Формула 1, голф и бокс, само за низа евтини дронови да го стават сето тоа во ризик.

Резултатот е разединувачко распаѓање кое ги реактивираше непријателствата што мируваа. Граѓанската војна во Јемен започна во 2014 година кога хути-бунтовниците, поддржани од Иран, го зазедоа главниот град Сана. Во 2015 година, коалиција предводена од Саудиска Арабија поведе брутална кампања за истиснување на хутите, интензивирајќи ја војната што уби стотици илјади и предизвика хуманитарна катастрофа. Војната се намали во 2022 година со де факто поделба на земјата, по што следеше приближување меѓу Саудиска Арабија и Иран. Но војната против Иран во 2026 година отвори стратегиски можности и ги разбуди политичките лојалности, поттикнувајќи напредок на хутите во Јемен. Затворањето на Ормускиот теснец го пренасочи трговскиот сообраќај по брегот на Јемен, што ги поттикна хутите да заземат територии за да го контролираат сега клучниот Баб ел-Мандеб во Црвеното Море. Тензиите кулминираа пет месеци по почетокот на војната, кога Саудиска Арабија ги засили ударите врз хутите, а владата поддржана од Ријад го бомбардираше сопствениот аеродром во Сана за да спречи слетување на ирански авион. Овие случувања не се само резултат на група која го искористи моментот — хутите се поддржани од Иран, но не се празни посредници, туку имаат домашни амбиции.