Заклучени врати одвнатре: дали безбедносната политика на авиокомпаниите е доволна по нападот во летало на flydubai?

Безбедносната политика на кокпитот во патничките авиони повторно се најде под лупа откако патници и еден ранет пилот заедно го спречиле леталото на flydubai, FZ 1073, да се урне. Во авионот, кој летал од Дубаи кон Тел Авив, имало повеќе од 170 патници, претежно Израелци. Делови од јавноста зборуваа за спречување на „израелски 9/11“, додека мотивот зад нападот со нож сè уште е непознат и истрагата е во тек.

Според изворот, копилотот со оманско државјанство го нападнал капетанот Смит Маччар, кој и покрај раните успеал да му се спротивстави. Клучно за исходот било тоа што капетанот обезбедил помош од кабината, овозможувајќи вратите да бидат пробиени. Ова го отвора прашањето каде всушност лежи најголемата опасност — надвор од кокпитот или внатре во него.

Меѓународниот експерт за авијациска безбедност Филип Баум тврди дека индустријата загубила повеќе животи на патнички авиони поради самоубиства помогнати со авион, отколку поради тероризам, од нападите во САД пред четврт век. Според него, во повеќето од тие случаи проблемот бил токму во тоа што била создадена „тврдина“ во која добрите луѓе надвор од пилотската кабина не можеле да влезат за да го неутрализираат пилотот внатре.

По нападите во САД, патничките авиони добија врати што се заклучуваат одвнатре, при што пилотот практично го држи клучот. Екипажот има безбедносни кодови за итни случаи, но пилотот вообичаено може да го надмине обидот за влез — систем осмислен токму со киднапери на ум. Овој пристап, сепак, не е едногласно прифатен меѓу експертите. Како најнеспорен пример за опасноста се наведува падот на летот 4U9525 на GermanWings во 2015 година, кога самоубиствен копилот намерно го урнал авионот во Алпите и убил 150 луѓе, откако капетанот останал заклучен надвор. Пред тоа, во 2013 година, истражителите оцениле дека и падот на авион на Mozambique Airlines, со 33 загинати, бил самоубиство на пилот, при што копилотот очигледно бил заклучен надвор.

Прашања за намерата на пилотот остануваат и кај големи несреќи чии причини сè уште не се докажани, меѓу кои мистеријата со летот MH370 на Malaysia Airlines, падот на Air India во Ахмедабад во 2025 година и оној на China Eastern во 2022 година. Дури и без зла намера, вратите можат да се отворат при „онеспособеност на пилотот“, како срцев удар. Во 2024 година, авион на Lufthansa летал десет минути над Шпанија без никој на контролите, откако капетанот излегол во тоалет и останал заклучен надвор поради несвестица на копилотот. Капетанот стигнал до кабината и го слетал авионот користејќи код за итниот влез — но свесен напаѓач би можел да го блокира тој обид.

Баум смета дека, имајќи ја предвид рамнотежата на ризиците, е потребен одреден систем за надминување на заклучувањето на вратите на кокпитот — било временски, било од земја. Но, тој нагласува дека безбедноста започнува многу пред вратите на кокпитот, преку темелни проверки на минатото, медицински и психолошки проценки на вработените, процес што не смее да запре по почетокот на работниот однос. Додека мотивот на оманскиот копилот останува непознат, Израел воведува мерки за подлабока проверка на пилотите, flydubai ги откажа следните летови за Тел Авив, а британските министри изјавија дека ќе ја „разгледаат“ безбедноста на летовите кон Израел. Британскиот синдикат на пилоти Balpa предупреди против предвремено шпекулирање и ги повика сите страни да им дозволат на надлежните органи да истражат без мешање.