Врховниот суд на САД ја разгледува тужбата на Боулдер против Ексон и Санкор

Врховниот суд на Соединетите Американски Држави ја започнува новата деветмесечна седница со сослушување аргументи во случај од исклучителна важност, во кој големите нафтени компании се обидуваат да зададат решавачки удар врз тужбите со кои се бара одговорност за климатските штети. Во случајот „Санкор енерџи против окружните комесари на округот Боулдер“, локалните власти во Боулдер тужат против „Санкор енерџи“ и „ЕксонМобил“ пред државен суд, барајќи компаниите да поднесат дел од трошоците што климатските промени им ги наметнаа на локалните даночни обврзници.

„Ексон“ и канадската „Санкор“ тврдат дека сојузното право го спречува државниот суд да ја разгледува тужбата на Боулдер за климатските промени. Доколку судиите застанат на страната на Боулдер или одлучат дека случајот не е во нивна надлежност, постапката ќе продолжи пред државниот суд. Но, ако нафтената индустрија ги убеди судиите, одлуката би можела да се примени не само на случајот во Боулдер, туку и на десетици други климатски случаи покренати од државни и локални власти низ САД.

„Надежта на индустриската страна е дека ова ќе биде смртоносниот удар“, изјави Денис Фан, основач и директор на Клиниката за апелационо парничење при Правниот факултет на Универзитетот Колумбија, кој напиша пријателски бриф во случајот. „Индустријата оди по голем удар, оди по гренд слем. Тие мислат: ‘ако ја добиеме оваа расправа, никогаш повеќе нема да има климатско парничење.’

Претставниците на Боулдер поднеле тужба пред судот во Колорадо во 2018 година, тврдејќи дека „Ексон“ и „Санкор“ го прикриле и погрешно го претставиле пред јавноста она што го знаеле за штетата што согорувањето фосилни горива ќе ја нанесе врз климата, и дека треба да ги платат последичните трошоци од катастрофите. Првично, компаниите побарале случајот да се премести во сојузен суд. Потоа, кога Врховниот суд на Колорадо дозволил случајот на Боулдер да се упати кон судење пред државен суд, „Ексон“ и „Санкор“ се пожалиле до Врховниот суд на САД, тврдејќи дека случајот треба да се отфрли врз основа на сојузната преемпција.

Врховниот суд ќе разгледа дали има соодветна надлежност да го сослуша случајот на Боулдер во овој момент и дали сојузното право го спречува неговото разгледување пред државен суд. Конгресот има моќ да донесува сојузни закони што ги поништуваат државните закони, но прашањето е дали постојат сојузни закони што ги поништуваат државните климатски случаи. „Тие имаа малку потешкотии точно да го идентификуваат тој извор на сојузно право“, рече Фан.

Компаниите за фосилни горива тврдат дека сојузниот Закон за чист воздух го спречува случајот на Боулдер да се води пред државен суд, иако законот наведува дека „контролата на загадувањето на воздухот на неговиот извор е примарна одговорност на државите и локалните власти“. Тие во својот бриф тврдат дека одлуките на Врховниот суд од пред еден век сугерираат дека сојузните судови имаат моќ да ги разгледуваат еколошките случаи, дури и без сојузни закони, и дека овие одлуки создале „сојузно обичајно право“ што управува со еколошките тужби меѓу државите.

Фан потсети дека Врховниот суд историски не се согласувал со аргументот на нафтените компании, посочувајќи на тутунските и фармацевтските компании што претходно се соочиле со државни случаи за јавна сметка. „Со децении, тутунската индустрија се обидуваше да ги натера Врховниот суд и другите судови да го спречат државното парничење против тутунската индустрија, и тие не успеаја секој пат“, рече тој. Што се однесува до април, Врховниот суд одлучи во случајот „Хенсли против Флуор корп“ дека „нема сојузна преемпција без уставен текст или сојузен статут што ќе ја потврди“.

Климатските активисти и преживеаните од пожарите планираа собир во понеделник наутро пред Врховниот суд во Вашингтон. Дарил Меккул, уметница која го загубила домот кога пожарот „Маршал“ во 2021 година го уништил нејзиното соседство во округот Боулдер, Колорадо, не е вклучена во случајот, но планирала да присуствува на собирот. Пожарот бил поттикнат од рекордна топлина и екстремна суша, за кои научниците открија дека биле засилени од климатските промени. Пожарот предизвикал штета проценета на повеќе од 2 милијарди долари.