Вашингтон не реши кој ќе ја плати струјата за дата-центрите, Скопје бара инвеститори

Американскиот Сенат не успеа да го придвижи предлогот Ratepayer Protection Act, чија цел беше државните регулатори да разгледаат правила според кои големите потрошувачи на електрична енергија, меѓу кои и дата-центрите, би ги покривале дополнителните трошоци за електроенергетската инфраструктура изградена за нивните потреби. За предлогот гласаа 57 сенатори, 43 беа против, но за надминување на процедуралната пречка беа потребни 60 гласа. Во Претставничкиот дом истиот предлог претходно беше усвоен со убедливи 417 гласа „за“ и само три „против“.

Спорот во Вашингтон веќе не е толку околу тоа дали дата-центрите создаваат дополнителни трошоци, туку колку строго треба да бидат обврзани да ги платат. Демократите кои го блокираа предлогот тврдат дека тој е премногу слаб бидејќи од регулаторите бара само да разгледаат воведување таков стандард. Нивниот алтернативен GRID Savings Act предвидува големите дата-центри да го плаќаат целиот трошок за надградба на мрежата потребна за нивно снабдување.

Причината за ваквата дебата е едноставна: дата-центарот не е обична фабрика или деловен објект. Големите комплекси за обработка на податоци и вештачка интелигенција можат да бараат стотици мегавати моќност, што може да значи нови далноводи, трафостаници, производствени капацитети и други инвестиции во електроенергетскиот систем. Американскиот предлог како голем потрошувач ги опфаќа токму дата-центрите, кои со својата огромна потрошувачка на електрична енергија стануваат централно прашање во енергетската политика.

Додека во САД, земјата која е најдалеку во експанзијата на инфраструктурата за вештачка интелигенција, дебатата стигна до практичното прашање кој ќе ја плати енергетската инфраструктура, Македонија се обидува да привлече големи инвестиции во дата-центри. Владата разговара со пет до шест потенцијални инвеститори, што покажува дека земјата ги отвора вратите за овој вид капитални вложувања.

Прашањето за трошоците за електрична енергија и за инфраструктурата што ја бараат дата-центрите е особено важно за Македонија, која има ограничени производствени капацитети и мрежа што не е димензионирана за стотици мегавати дополнително оптоварување. Искуството од САД покажува дека привлекувањето на вакви инвестиции отвора и прашањето за поделба на товарот меѓу инвеститорот, државата и останатите потрошувачи на струја.

Додека американските законодавци не најдоа компромис околу тоа колку строго да ги обврзат дата-центрите да плаќаат, македонската Влада продолжува со разговорите со потенцијалните инвеститори. Крајната одлука за тоа кој ќе ја плати струјата и инфраструктурата за овие комплекси во Македонија сè уште не е донесена, но дебатата од Вашингтон јасно покажува дека тоа прашање не може да се одложи.