Уставниот суд се повлекува кога се штити албанскиот јазик, додека за ограничувањата на неговата употреба одлучува детално

Правилникот за водење на евиденцијата во средните училишта, кој во „Службен весник“ беше објавен само на македонски јазик, повторно покажа дека Уставниот суд „паѓа на испитот“ кога станува збор за заштитата на Уставот и на албанскиот јазик. Овој случај отвори сериозно прашање за тоа дали највисоката судска институција во земјата доследно ја извршува својата основна задача — да го штити Уставот, или пак се повлекува од одговорноста токму во моментите кога треба да застане во одбрана на јазичните права.

Уставниот суд неодамна оцени дека не е надлежен да одлучува на кој јазик се објавуваат прописите во „Службен весник“, што предизвика остри реакции во јавноста. Основната задача на Уставниот суд е да го штити Уставот, но и овојпат, слично како и во минатото, кога станува збор за заштитата на албанскиот јазик, Судот се повлекува од одговорноста. Од друга страна, за секоја иницијатива со која се бара ограничување или укинување на употребата на албанскиот јазик, Судот детално ја разгледува материјата и ги анализира и најмалите правни основи.

Уставниот суд ја отфрли иницијативата за оценување на уставноста и законитоста на Правилникот за начинот на водење, формата и содржината на евиденцијата и педагошката документација во средните училишта, донесен на 13 февруари 2026 година. Овој Правилник не е во согласност со Уставот и Законот за употреба на јазиците, бидејќи подзаконскиот акт бил објавен само на македонски јазик и на неговото писмо, без да биде објавен и на албански јазик.

Членот 17 од Законот за употреба на јазиците предвидува дека сите закони, подзаконски акти, одлуки и огласи од институциите кои се објавуваат во „Службен весник на Република Северна Македонија“ се објавуваат на македонски јазик и неговото писмо, како и на албански јазик и неговото писмо. Сепак, Уставниот суд оцени дека не е надлежен да одлучува на кој јазик треба да се објавуваат законите и другите правни акти во „Службен весник“.

Меѓутоа, овој став се доведува во прашање и поради претходна одлука на Уставниот суд од 2023 година, во која се образложува дека објавувањето на актот е услов за неговата применливост. Оттука, се поставува прашањето зошто истиот стандард не се применува и во однос на јазикот на кој актот е објавен. Ако објавувањето е услов за применливост, тогаш не е јасно зошто јазикот на објавувањето не подлежи на истиот уставен тест.

Одлуката на Уставниот суд отвора опасност во иднина евиденцијата во училиштата да се води само на македонски јазик, што би значело практично ограничување на употребата на албанскиот јазик во образовниот систем. Ваквиот исход директно ги засега учениците и наставниците од албанската заедница, но и самата правна сигурност, бидејќи подзаконски акт што не е објавен на сите предвидени јазици не може да се смета за целосно усогласен со законската рамка.

Случајот со Правилникот за евиденција во средните училишта не е изолиран. Тој се надоврзува на постојаната практика кога Уставниот суд треба да одлучува за заштитата на албанскиот јазик — тогаш институцијата избира да се повлече од одговорноста, додека кога се разгледуваат иницијативи за ограничување или укинување на употребата на албанскиот јазик, пристапот е сосема поинаков и материјата се анализира во најситни детали.

Ваквата нерамнотежа во пристапот на Уставниот суд покренува прашања за доследноста на институцијата и за нејзината улога како гарант на Уставот. Ако Судот одбива да одлучува за јазикот на објавување на прописите, тогаш кој друг орган во државата е надлежен да утврди дали е прекршен членот 17 од Законот за употреба на јазиците? Одговорот на ова прашање останува отворен, а со него и сомнежот дека заштитата на албанскиот јазик во пракса зависи од тоа кој бара заштита, а не од тоа што налага Уставот.