Уставниот суд денеска одлучува по осум иницијативи, меѓу кои и за задолжителната медијација во спорови до еден милион денари

Уставниот суд на Македонија денеска ја одржува својата 24. седница на која на дневен ред се најдени осум иницијативи за оценување на уставноста и законитоста на поединечни законски одредби, како и еден предлог за одлучување по нацрт-одлука. Меѓу иницијативите што ќе ги разгледува Судот, најголемо внимание привлекува онаа со која се оспорува членот 461 од Законот за парничната постапка, односно законската одредба со која е предвидена задолжителна постапка на медијација како процесен услов за поведување и водење постапка во спорови кога странките се правни лица, а вредноста на спорот е до 1.000.000 денари.

Подносител на оваа иницијатива е адвокатот Горан Николовски, кој смета дека воведувањето задолжителна медијација како процесен предуслов за пристап до суд претставува неоправдано ограничување на правната сигурност и предвидливост. Според него, ваквата законска конструкција создава дополнителна, со закон непропорционално поставена пречка за остварување на судската заштита, што според подносителот е во спротивност со уставните гаранции за пристап до правда.

На дневен ред на седницата е и иницијативата на Славко Димитров за оценување на уставноста на членот 157 став 8 од Кривичниот законик. Подносителот тврди дека со оспорената одредба се нарушува личниот карактер на моралните авторски права гарантирани со членот 47 од Уставот, како и дека се ограничува правото на автономија и достоинство на авторот. Со оваа иницијатива се отвора прашањето за рамнотежата меѓу кривичноправната заштита и уставните гаранции за авторските права.

Уставниот суд ќе разгледува и две иницијативи поврзани со одредби од Законот за заштита на децата. Подносителката Климентина Ангелеска ги оспорува деловите од законот што се однесуваат на правата поврзани со првото, второто и третото новородено дете, оценувајќи ги како дискриминаторски. Според нејзиното тврдење, ваквата законска поставеност создава нееднаков третман меѓу семејствата и не ги почитува уставните гаранции за еднаквост пред закон.

Пред Судот ќе се најде и иницијатива за членот 12 став 1 алинеја 9 од Законот за адвокатурата. Подносителот Оливер Давидовски го оспорува условот за упис во Именикот на адвокатите поврзан со претходно престанување на функција или работен однос со конечна одлука со која е утврдена одговорност. Во иницијативата се тврди дека поимот „одговорност“ не е доволно јасно и прецизно дефиниран, што остава простор за произволно толкување при одлучувањето за упис во адвокатскиот именик.

Давидовски е подносител и на иницијативата за членот 34-в став 9 од Законот за бесплатна правна помош. Со неа се оспорува можноста Министерството да одбие исплата на надоместок на вештак доколку утврди дека тој не ги исполнил своите законски обврски. Според подносителот, нормата не овозможува однапред да се предвиди што точно ќе се смета за неисполнување на обврските, со што се создава правна несигурност за вештаците ангажирани во постапките за бесплатна правна помош.

На седницата ќе се разгледува и иницијатива за акти на Агенцијата за супервизија на осигурување поврзани со вршењето на надзорот во оваа област. Со оваа иницијатива се покренуваат прашања за уставноста и законитоста на подзаконските акти што ги донесува Агенцијата, како и за нивната усогласеност со повисоките правни акти и со уставните начела за владеење на правото.

Осумте иницијативи што се на дневен ред на 24. седница на Уставниот суд опфаќаат различни области од правниот систем, од парничната постапка и кривичното право, преку заштитата на децата и адвокатурата, до бесплатната правна помош и супервизијата на осигурувањето. Ваквиот распоред на теми покажува дека Судот во еден ден ќе оценува одредби што имаат директно влијание врз секојдневното функционирање на правосудниот систем и врз остварувањето на правата на граѓаните и правните лица.

Одлуките на Уставниот суд по овие иницијативи ќе бидат следени со внимание од стручната јавност, особено во делот што се однесува на задолжителната медијација, бидејќи таа одредба непосредно влијае врз пристапот на правните лица до судска заштита во спорови со помала вредност. Доколку Судот оцени дека оспорената одредба е неуставна, тоа би можело да значи промена во начинот на кој правните лица ги решаваат своите меѓусебни спорови пред судовите.

Седницата на Уставниот суд се одржува во време кога прашањата за ефикасноста на правосудниот систем и за пристапот до правда остануваат во фокусот на стручната и пошироката јавност. Оценувањето на уставноста на поединечните законски одредби претставува редовна процедура преку која Судот ја штити уставноста и законитоста во правниот поредок, а исходот од денешната седница ќе биде објавен по разгледувањето на сите точки од дневниот ред.