Трошоците за домување „голтаат“ над 40% од приходот на 34 милиони Европејци — Грција најтешко погодена

Цените на становите во Европската унија пораснале во просек за 69% меѓу 2015 година и вториот квартал од 2026 година, покажуваат податоците на Евростат. Во некои земји-членки цените се повеќе од двојно зголемени, а кириите и трошоците за енергија продолжуваат да растат. Европскиот совет предупредува дека Европа се соочува со криза предизвикана од растот на цените на становите и на трошоците за домување.

Најтешко погодени се оние домаќинства што трошат повеќе од 40% од расположливиот приход на домување — показател што Евростат го нарекува стапка на преоптовареност со трошоци за домување. Во ЕУ таа стапка во 2025 година изнесувала 7,7% во просек. Меѓу земјите со достапни податоци, највисока е во Грција, каде 26,4% од луѓето живеат во домаќинства што трошат над 40% од расположливиот приход на домување — повеќе од три пати над просекот на ЕУ. По неа следуваат Данска (14,7%), Германија (11,2%) и Шведска (10,8%). Над просекот на ЕУ се и Естонија (8,8%), Чешка (8,2%) и Луксембург (8,1%). Надвор од ЕУ високи стапки има во Швајцарија (15,3%) и Норвешка (13,5%), а од земјите-кандидати над просекот се Турција (10%), Црна Гора (8,7%) и Србија (7,9%).

Најниска стапка има Кипар, каде само 2,4% од луѓето трошат повеќе од 40% од расположливиот приход на домување. Ниски стапки имаат и Хрватска (3,2%), Словенија (3,5%) и Словачка (3,5%). Меѓу најголемите економии на ЕУ, Шпанија (7,2%), Франција (6,4%) и Италија (5,0%) се под просекот на ЕУ, додека Германија е петта вкупно.

Расположливиот приход, пак, е вкупниот приход на домаќинството по оданочување и социјални придонеси, вклучително и социјални бенефиции како пензиите. Д-р Хана Видмер од ЕТХ Цирих за Euronews Business објаснува дека главните двигатели на преоптовареноста се растот на трошоците за домување во однос на скромниот раст на приходите, особено кај пониските доходни групи. Таа додава дека е тешко да се споредуваат земјите, бидејќи преоптовареноста во Швајцарија може да значи нешто сосема различно отколку во Грција, зависно од социјалните давачки и квалитетот на домувањето.

Бројките покажуваат дека во ЕУ повеќе од 34 милиони луѓе живеат во домаќинства што трошат над 40% од расположливиот приход на домување. Најмногу погодени се во Германија — 9,4 милиони луѓе. По неа следуваат Турција со 8,6 милиони, Франција со 4,4 милиони, Шпанија со 3,5 милиони и Италија со 2,9 милиони. И покрај релативно малата популација, Грција е шеста со 2,7 милиони луѓе во погодени домаќинства. Д-р Мариета Хафнер од ТУ Делфт забележува дека кога трошоците за домување растат побрзо од приходите, расте и уделот на оние што плаќаат над 40% од приходот, а смета дека растот на енергетските трошоци веројатно ќе биде главен двигател во следната година.