Трамп и Си на самит: кој ќе го добие приматот во вештачката интелигенција?

Американскиот претседател Доналд Трамп отворено ја истакна својата амбиција во областа на вештачката интелигенција, порачувајќи дека „кој ќе победи во вештачката интелигенција, победува“. Тој не крие ниту кого го смета за главен ривал на САД во оваа трка — Кина. Неговиот кинески колега Си Џинпинг не излезе со толку директна порака, но според Ребека Арчесати од Институтот „Меркатор“ за кинески студии, и тој има сличен став: Кина ова го гледа како трка и смета дека треба да биде водечка сила во вештачката интелигенција, бидејќи ја доживува како средство за зголемување на моќта.

Вештачката интелигенција е камен-темелник на кинеските технолошки амбиции веќе повеќе од една деценија, без оглед на тоа дали Си јавно ја нагласува таа определба. За Трамп, пак, надминувањето на Кина во приматот во вештачката интелигенција е поважно од ризиците што технологијата ги носи за луѓето — нешто што тој го опиша како „измама“. Кинеското Министерство за надворешни работи предупреди дека „наративите за закана“ и конфронтацијата ја попречуваат глобалната регулација на вештачката интелигенција и повика на соработка за да се осигура дека таа ќе биде од корист за сите. Кога двајцата претседатели ќе седнат на маса во четврток, малку теми ќе бидат поважни од нивните амбиции во оваа област, а она што ќе го кажат и решат ќе биде важно за целиот свет.

САД и Кина несомнено се глобални лидери во вештачката интелигенција, но кој е напред зависи од тоа како се мери успехот. Американските компании водат кај таканаречените гранични модели, со најдобри резултати на повеќето тестови од фирми како „Антропик“, „Гугл“ и „OpenAI“. Во февруари 2025 година модел на кинескиот „DeepSeek“ накратко се изедначи со најдобриот американски модел, а заклучно со март 2026 година најдобриот модел на „Антропик“ водеше со само 2,7 отсто, според истражувачите од Универзитетот Стенфорд. Дел од американската предност произлегува од огромните суми што се инвестираат во водечките компании за вештачка интелигенција, додека граничните лаборатории трошат планини пари за изградба на инфраструктурата потребна за обука на нови модели. Берзата расте, а голем дел од експанзијата на американската економија се потпира на огромниот раст и проектираната профитабилност на компаниите за вештачка интелигенција. Друг фактор што ја ограничува Кина се широките владини ограничувања наметнати на американските компании, кои им забрануваат да продаваат напредни микрочипови на кинеските фирми — клучни за развој на најсовремени модели.

И покрај ограничувањата за чиповите, нови модели во вештачката интелигенција излегуваат речиси секој месец во двете земји, а не е јасно што всушност би значело „победа“ во оваа трка или дали воопшто постои целна линија. Многу компании се натпреваруваат да развијат општа вештачка интелигенција (AGI), теоретска форма способна да учи, да расудува и да извршува широк спектар задачи на ниво на човекот или повисоко. Кинеската индустрија досега не се фокусираше на создавање гранични модели, туку на објавување модели со отворена тежина — достапни за преземање и прилагодување, слично на софтвер со отворен код. Овој пристап се разликува од оној на многу американски фирми, кои главно се насочени кон сопствени модели достапни преку платени претплати или корпоративни платформи. Кинеските модели со отворена тежина се објавуваат со брзо темпо, а тестовите покажуваат дека најдобрите кинески модели заостануваат зад американските ривали само неколку месеци. Модели како Kimi K3 на „Moonshot AI“ станаа популарни во Кина и во странство бидејќи работат блиску до граничните модели, а остануваат бесплатно достапни и прилагодливи.

Според аналитичарката за Кина Лизи Ли од Институтот за политика на Азиското друштво, фокусот на Пекинг е повеќе на примена на технологијата низ економијата. „Вештачката интелигенција не е слетување на Месечината“, рече таа, оценувајќи дека САД може да водат на границата, додека Кина сепак би можела да добие огромна економска и геополитичка предност со тоа што ќе ја направи способната вештачка интелигенција евтина, отворена и сеприсутна. Вештачката интелигенција е и многу енергетски гладна, а Кина е во многу добра позиција таму, изјави Арчесати за „Tech Life“ на Би-би-си. „Кинеските компании за вештачка интелигенција можат да дојдат до потребната електрична енергија по многу пониска цена и тоа навистина е предност“, рече таа. Во роботиката — поле на вештачката интелигенција за кое некои веруваат дека ќе го промени светот — Кина стана најголем производител на роботи во светот, со повеќе од два милиона што работат во фабриките во земјата, според проценките на Меѓународната федерација за роботика. Земјата е и најголем производител на хуманоидни роботи во светот, со повеќе од девет десетини од глобалните испораки во првата половина од годината, според независниот институт за политики.