Тендери со еден понудувач и капитални инвестиции под планот – како државата троши, а граѓаните ја плаќаат сметката

Речиси секој трет тендер во Македонија во 2025 година имал само еден понудувач, додека капиталните инвестиции се реализирани само 64,6 отсто од ревидираниот план за капитални расходи. Ова се трите показатели што, според анализата на Европската комисија за 2026 година, откриваат како функционира државното трошење: слаба конкуренција при доделувањето договори, потфрлање кај инвестициите и сè поголема потреба од финансирање на буџетскиот минус.

Според деталниот дел од извештајот на Европската комисија, 33,9 отсто од тендерите во 2025 година имале само една понуда. Поништени биле 28,7 отсто од постапките, додека електронските аукции биле користени кај 22 отсто од огласите, значително под целта од 40 отсто. Во истиот извештај јавните набавки се оценети со „нема напредок“, а функционирањето на пазарната економија со „ограничен напредок“. Препораките од претходната година во областа на набавките останале неспроведени, што дополнително ја доведува во прашање ефикасноста на владината економска политика.

Покрај слабата конкуренција при доделувањето договори, извештајот констатира и дека буџетскиот дефицит се зголемува. Во 2026 година Владата го зголемила планираниот буџетски дефицит од 3,5 на 4,1 отсто од БДП. Истовремено, државната помош за компаниите нема доволно јасни развојни цели, што значи дека јавните пари не се насочуваат кон мерливи резултати.

Растот на економијата не е спорен, но податоците покажуваат дека државата не успева да го претвори зголеменото трошење во пропорционално поголеми инвестиции, продуктивност и конкурентност. Зад економскиот раст, според извештајот, остануваат слабата продуктивност, ограничената конкуренција и институции кои не успеваат да ги искористат ни расположливите европски средства. Тендерите се распишуваат, но конкуренцијата не доаѓа, што значи дека договорите често се доделуваат без вистинска пазарна конкуренција.

Овие три показатели – слабата конкуренција при доделувањето договори, потфрлањето кај капиталните инвестиции и растечката потреба од финансирање на буџетскиот минус – ја сочинуваат сликата за државното трошење што ја плаќаат граѓаните. Наместо зголеменото трошење да се претвори во подобри услуги и поголем развој, податоците покажуваат дека парите остануваат неефикасно искористени, а институциите не ги исполнуваат ни препораките од претходните извештаи.