Светот одбележува 28 септември: правото да се знае е сè уште далеку од остварување
FinPortal.mk · 28.9.2026 г.
Денес, 28 септември, светот го одбележува Меѓународниот ден за универзален пристап до информации, датум што потсетува дека информацијата е моќ и дека само граѓаните кои знаат како се управува со нив можат да ги повикаат владите на одговорност за нивните одлуки и постапки. Оваа реченица не е слоган на активисти, туку дел од официјалното образложение на Обединетите нации за одбележувањето на овој ден, пренесува редакцијата на Трн. Универзалниот пристап до информации се смета за камен-темелник на здравите и инклузивни општества, а правото што го одбележува денот е едноставно формулирано, но тешко се остварува: секој човек има право да бара, да прима и да споделува информации што ги поседуваат јавните тела. Ова право е дел од слободата на изразување, согласно членот 19 од Универзалната декларација за човековите права. Денот има граѓанско потекло, а датумот е избран да се совпадне со Меѓународниот ден на правото да се знае, кој граѓанските организации го одбележуваат на 28 септември уште од 2002 година. УНЕСКО го прогласи Меѓународниот ден за универзален пристап до информации во ноември 2015 година, а за првпат беше одбележан на 28 септември 2016 година. Генералното собрание на ОН го прогласи на 15 октомври 2019 година, со што денот доби и официјален меѓународен статус. Годинашната тема е „Зачувување на интегритетот на информациите во дигиталната ера: улогата на пристапот до информации во справувањето со информациското нарушување“. Централната глобална конференција се одржува од 28 до 30 септември во Лунги, Сиера Леоне, заедно со 17. Меѓународна конференција на информациските повереници. Идејата зад темата е јасна: денот го истражува начинот на кој пристапот до веродостојни официјални информации, проактивното објавување, медиумската и информациската писменост, проверените податоци и дигиталните технологии можат да придонесат за информациски простор во кој има повеќе доверба. Со други зборови, против дезинформациите не се бори само со проверка на факти, туку и со отворено