Спорот за идентитетот на ВМРО: македонски непокор против бугарскиот наратив

Текстот објавен во „Трибуна“, посветен на 133-годишнината од основањето на ВМРО, отвора противречност што, како што се наведува, веќе долго време е јасно дека не може да се разреши ниту со таксативно набројување на историските факти од историските архиви, ниту со наметнато прогласување на бугарскиот национален наратив од страна на Софија како „единствено можно и однапред утврдено толкување на минатото“. Оваа оценка ја дава Доне Прентоски, соработник на „Нова Македонија“ од Германија, во својот став објавен на 23 октомври 2026 година.

Според текстот, проблемот не е во тоа што бугарската историографија има сопствено толкување на историските процеси. Проблемот настанува тогаш кога тоа бугарско толкување се претставува како неспорна вистина, а секоја можност за поинакво разбирање на македонското национално прашање се исклучува уште пред да биде разгледана. Авторот на текстот, како што се наведува, од една страна зборува за бугарскиот народ, неговата националноослободителна борба и создавањето на бугарската држава, а од друга страна говори за македонскиот народ, неговата борба за слобода, политичко самоопределување и признавање на човековите права.

Но кога доаѓа до прашањето за националниот идентитет на основачите и дејците на македонската револуционерна организација, расправата се затвора со формулата „македонски Бугари“. Токму тука, според ставот, се открива суштинската слабост на неговата аргументација. Ако авторот прави разлика меѓу бугарската националноослободителна борба и македонската револуционерна борба, тогаш мора да објасни врз кои критериуми ја заснова таа разлика и зошто тие критериуми ги применува различно кога станува збор за националниот идентитет на учесниците во двата историски процеса.

Имено, како што се наведува во текстот, ако бугарската ослободителна борба се претставува како израз на националните стремежи на еден народ, а македонската револуционерна борба се разгледува како посебен историски процес со сопствени политички цели и специфичен општествен контекст, тогаш не може, без дополнителни аргументи и историска анализа, идентитетот на македонските револуционери однапред да се прогласи за исклучиво бугарски, како со тоа да е разрешено и самото македонско национално прашање. Во текстот се споменува и заедничката борба против Османлиското Царство, но без дополнителни детали во изворот.

Ставот е објавен по повод 133-годишнината од основањето на ВМРО, а неговиот наслов во „Трибуна“ гласи „ВМРО – 133 години непокор на македонските Бугари“. Реакцијата на Прентоски, соработник на „Нова Македонија“ од Германија, е насловена како „ВМРО, 133 години македонски непокор: Доста е со сеење магла од Софија“ и е објавена на 24 октомври 2026 година.

Суштината на спорот, како што се изложува во текстот, е во тоа дали националниот идентитет на основачите и дејците на македонската револуционерна организација може однапред да се определи без историска анализа и аргументи, или пак македонското национално прашање останува отворено за поинакво разбирање. Авторот смета дека наметнатото толкување од Софија не може да биде единствено можно и однапред утврдено, и дека расправата не смее да се затвора со формула која не е поткрепена со дополнителни аргументи.