Софија инсистира дека исполнила обврските кон ОМО „Илинден“, Хелсиншкиот комитет бара надзорот да продолжи

Бугарскиот „Хелсиншки комитет“ и ОМО „Илинден“ повторно се најдоа во клинч со Владата во Софија околу спроведувањето на пресудите на Европскиот суд за човекови права, откако бугарската држава побара затворање на надзорот врз предметите „ОМО ‘Илинден‘ и други против Бугарија“, додека организацијата за заштита на човековите права инсистира дека суштинскиот проблем не е во формалните пропусти, туку во начинот на кој властите ги применуваат правилата кон организациите што се идентификуваат како македонски. Двете спротивни читања на пресудите на Европскиот суд за човекови права ќе се најдат пред Комитетот на министри на Советот на Европа, кој треба да одлучува за понатамошниот надзор.

Пресудите на Европскиот суд за човекови права не се препорака, туку обврска за државите што ја прифатиле Европската конвенција. Тоа особено важи за Бугарија, против која во изминатите години се донесени дванаесет пресуди во корист на организации и лица што се изјаснуваат како Македонци. И покрај тоа, спроведувањето на пресудите од Стразбур и натаму е предмет на спор, а Софија инсистира дека презела „доволно мерки“. Спротивно мислење има бугарскиот „Хелсиншки комитет“, кој бара надзорот врз предметите „ОМО ‘Илинден‘ и други против Бугарија“ да продолжи.

Бугарската влада тврди дека земјата има еден од најлибералните системи за регистрација на невладини организации и дека подносителите на барањата за ОМО „Илинден“ имаат целосна судска заштита. Според Софија, Агенцијата за регистрација и судовите постапувале независно, објективно и транспарентно, а одбивањата биле образложени со конкретни формални недостатоци. Владата тврди дека подносителите намерно ги повторувале истите грешки наместо да ги отстранат и повторно да поднесат барање.

Софија се повикува и на упатствата од јуни 2025 година, кои, според неа, се донесени во соработка со Одделот за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права и треба да овозможат полесна регистрација. Бугарската страна нагласува дека пресудите на Европскиот суд за човекови права не наложуваат автоматска регистрација на ОМО „Илинден“, туку воспоставување услови за еднаков и недискриминаторски третман. Како аргумент се наведуваат и две регистрирани здруженија со слични цели од 2019 година, како и фактот дека дел од членовите на подносителите биле членови на едно од нив. Оттука, Софија заклучува дека правната рамка е усогласена со членот 11 од конвенцијата и дека се исполнети условите за затворање на надзорот врз оваа група пресуди.

Бугарскиот „Хелсиншки комитет“ тврди дека најновите случаи покажуваат оти суштинскиот проблем не е во формалните пропусти, туку во начинот на кој властите ги применуваат правилата кон организации што се идентификуваат како македонски. Како пример го посочува новото барање на ОМО „Илинден“.

Спорот доаѓа во момент кога Комитетот на министри на Советот на Европа треба да го разгледа извршувањето на пресудите, што значи дека двете страни ќе имаат можност да ги изнесат своите аргументи пред телото што го надгледува спроведувањето на одлуките на Европскиот суд за човекови права. Додека Софија смета дека случајот треба да се затвори, Хелсиншкиот комитет бара надзорот да остане отворен, оценувајќи дека проблемот со третманот на македонските организации не е решен.