Собранието го распиша референдумот за самостојна Македонија, тензиите околу бунтот и националната гарда стивнаа

По многу бурни расправи во Собранието, референдумот за самостојна и суверена Македонија беше распишан на 6 август, со што конечно се смирија тензиите што претходно ги разбрануваа политичката сцена, повикот на бунт и идеите за формирање национална гарда. Конечната одлука за распишување на референдумот дојде по интензивните собраниски дебати, а веќе првите августовски анкети покажаа дека граѓаните масовно ја поддржуваат идејата за самостојна држава.

Според анкетите објавени во тој период, близу 80 отсто од граѓаните се изјасниле дека ќе гласаат „за“ самостојна и суверена Македонија, што укажуваше на успешен референдумски исход. Амандманот на Тодор Петров го даде финалното референдумско прашање, со што се заокружи процесот на негово дефинирање. Прашањето уште од 15 јули 1991 година остана исто: „Дали сте за тоа самостојна и суверена држава Македонија да стапи во иден сојуз на суверени држави на Југославија“.

Владата на Република Македонија го извести Собранието дека е можно одржување на референдум како вид на претходно изјаснување за основните прашања што се однесуваат на сувереноста и самостојноста на Републиката. Сепак, не е точно тоа што подоцна го изјави премиерот Никола Кљусев, дека владата го „предефинирала“ прашањето за референдумот, бидејќи неговата формулација остана непроменета од средината на јули 1991 година.

Како поткрепа на тоа дека прашањето не било менувано, беше приложена копија од Предлогот од 26 јули 1991 година за донесување на одлуката за самоопределување на Република Македонија како самостојна и суверена држава и стапување во сојуз на суверени држави на Југославија, преку изјаснување на граѓаните на Македонија по пат на референдум. Предлогот беше доставен до претседателот на Собранието, Стојан Андов, со молба да биде разгледан истиот ден, на 26 јули 1991 година, согласно со член 344 од Деловникот, по итна постапка. Предлогот беше поднесен со своерачни потписи на Бранко Црвенковски и на Зоран Крстевски.

Текстот на Предлогот содржеше одлука за самоопределување на Република Македонија како самостојна и суверена држава и стапување во Сојуз на суверени држави на Југославија. Со таа одлука се остварува правото на македонскиот народ на самоопределување и правото Република Македонија да се конституира како самостојна и суверена држава. Собранието одлучи Република Македонија како самостојна суверена држава да стапи во сојуз на суверени држави на Југославија, а одлуката ќе се применува откако за неа на референдум ќе се изјасни мнозинството од граѓаните на Републиката. Референдумот за изјаснување за прашањето во Одлуката беше закажан за 8 септември 1991 година.

Претходно, ВМРО-ДПМНЕ со прогласи објави „бунт“ и предложи формирање на „македонска национална гарда“, што дополнително ги заостри политичките тензии во земјата. Сепак, конечната одлука за распишување на референдумот и јасно дефинираното прашање придонесоа за смирување на состојбата и за враќање на политичкиот процес во институционални рамки.

Овој настан, како што ќе каже Андов, навистина беше настан што се случува еднаш во сто години. Со распишувањето на референдумот за 8 септември 1991 година, Македонија го отвори патот кон самостојна и суверена држава, а граѓаните добија можност непосредно да се изјаснат за иднината на земјата. Анкетите што следеа по распишувањето на референдумот покажаа силна поддршка за самостојна Македонија, што дополнително ги смири тензиите што претходно ги поттикнуваа повикот на бунт и идеите за формирање национална гарда.