Собранието ги усвои измените на Законот за јавни набавки — вештачката интелигенција влегува во контролата на постапките

Собранието ги усвои измените на Законот за јавните набавки, со кои се воведуваат нови правила за избор на понуди, поголема транспарентност и поширока примена на дигиталните алатки, вклучително и вештачка интелигенција за следење на постапките и откривање можни ризици. Со овие законски решенија, како што е наведено, треба да се стави крај на досегашната практика во која одлучувачки критериум беше исклучиво најниската цена.

Една од главните новини во усвоените измени е задолжителната примена на критериумот „најдобар сооднос помеѓу цена и квалитет“. Тоа значи дека при изборот на понудите повеќе нема да се оценува само цената, туку и квалитетот и долгорочната оправданост на набавката. На овој начин, како што произлегува од предложените решенија, институциите ќе бидат насочени кон избор на понуди што нудат поголема вредност за вложените јавни средства, наместо кон механичко избирање на најевтината опција.

Со измените се прошируваат и надлежностите на Бирото за јавни набавки за користење современи дигитални алатки, кои треба да овозможат поефикасно следење на постапките и навремено препознавање неправилности што би можеле да укажуваат на злоупотреби. Предвидена е и автоматска размена на податоци со други институции, со што треба да се намали административниот товар и да се олесни контролата. Токму примената на вештачка интелигенција во следењето на постапките е делот што во јавноста е означен како клучен чекор кон системско откривање на ризиците уште пред тие да прераснат во сериозни неправилности.

Новите правила предвидуваат и поголема транспарентност при постапките со преговарање без претходно објавување оглас, преку објавување известување за доброволна претходна транспарентност во законски утврдените случаи. Со тоа се засилува видноста на постапките што досега често се спроведуваа без доволно јавно знаење, а со самото тоа и можноста за нивна контрола од страна на надлежните органи и на пошироката јавност.

Измените опфаќаат и унапредување на Електронскиот пазар на набавки од мала вредност, со цел да се зголеми неговата употреба и конкуренцијата меѓу компаниите. Дополнително, се воведува систем на континуирано професионално усовршување за службениците што работат со јавни набавки, наместо периодично обновување на сертификатите со повторно полагање испит. На овој начин, како што е наведено, се обезбедува постојано подигнување на стручноста на лицата што ги спроведуваат постапките, што е предуслов за правилна примена на новите дигитални алатки.

Се усогласуваат и вредносните прагови за примена на законот со економските услови, а се ревидираат и надоместоците за жалбена постапка. Според Министерството за финансии, измените се дел од пошироките реформи за модернизација на системот и усогласување со европските стандарди, со очекување да придонесат за поголема транспарентност, конкуренција и поодговорно управување со јавните средства.

Со усвојувањето на измените во Собранието, како што е наведено, се создаваат услови за поефикасна контрола на јавните набавки преку комбинација на дигитални алатки и вештачка интелигенција, што треба да овозможи навремено препознавање на неправилностите и намалување на просторот за злоупотреби. Останува да се види како новите решенија ќе се применуваат во практика, имајќи предвид дека нивната ефикасност зависи од подготвеноста на институциите и од капацитетот на службениците што работат со јавни набавки.