Славески: Истиот ризик важи и за банкарските кредити и за оние од интернет платформите

Гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, порача дека ризикот при кредитирањето е ист без разлика дали кредитот е одобрен во традиционална банка или преку некоја од интернет платформите, и во двата случаи довербата не смее да се наруши. Оваа порака тој ја упати во своето обраќање на Конференцијата „Микробалканс 2026 – Кредитирањето од нова перспектива“, каде што говореше за иднината на кредитирањето и за промените што ги носи технологијата во финансискиот сектор.

Според Славески, иднината на кредитирањето треба да значи попаметен, поинклузивен и поодговорен пристап кон кредитите. „Доколку успееме да ги споиме иновациите со стабилноста, технологијата со довербата, а конкуренцијата со одговорноста, тогаш ќе можеме да кажеме дека создаваме нова перспектива за кредитирањето“, рече гувернерот во своето обраќање.

Тој посочи дека технолошкиот развој, поголемата достапност на податоците и појавата на нови деловни модели ги поместуваат границите меѓу традиционалното банкарство и небанкарските финансиски услуги. Овој тренд е особено видлив на меѓународно ниво – според податоците на Одборот за финансиска стабилност, во 2024 година небанкарскиот финансиски сектор во светот растел двојно побрзо од банкарскиот, додека во Европската Унија небанкарските извори обезбедуваат речиси една четвртина од кредитирањето на нефинансиските компании.

За разлика од развиените финансиски системи, македонскиот финансиски систем и понатаму е претежно ориентиран кон банкарскиот сектор. Активата на банките зазема околу три четвртини од вкупната актива на финансискиот систем, што покажува дека домашниот пазар сè уште во голема мера зависи од класичното банкарско кредитирање.

Сепак, податоците што ги изнесе Славески покажуваат дека небанкарското кредитирање рапидно расте. Во изминатите пет години, од 2020 до 2025 година, кредитирањето од небанкарските финансиски институции – финансиските друштва и лизинг-компаниите – растеше со просечна годишна стапка од 22,3 отсто. Во истиот период, кредитирањето од страна на банките кон нефинансиските друштва и домаќинствата се зголеми со просечна годишна стапка од 9,6 отсто.

И покрај тој забрзан раст, овие компании и понатаму имаат релативно мал удел, од околу 2,5 отсто од вкупната актива на финансискиот систем, што значи дека нивната улога останува ограничена во споредба со банкарскиот сектор.

Клучната порака на гувернерот на Народната банка е дека новите технологии не ги отстрануваат основните ризици во кредитирањето. Токму затоа, според него, без оглед на тоа дали кредитот е одобрен во банка или преку интернет платформа, ризикот останува ист и довербата на клиентите не смее да биде нарушена во ниту еден од двата случаи.

Обраќањето на Славески доаѓа во момент кога дигиталните финансиски услуги и онлајн платформите за кредитирање сè повеќе навлегуваат на пазарот, што отвора прашања за тоа како да се одржи стабилноста на системот додека се овозможува иновација и поголема достапност на кредити за граѓаните и компаниите.