Слабото евро и поскапата нафта: како падот на европската валута може да ги погоди сметките на граѓаните

Еврото годинава ослабе за околу пет проценти во однос на американскиот долар, кој ја достигна највисоката вредност во последните 18 месеци. Слабеењето на европската валута се поврзува со економските и финансиските проблеми во дел од европските земји, додека американската економија покажува поголема отпорност. За Македонија, како земја чија економија е тесно поврзана со европските текови, ова движење на девизните пазари може да има директни последици врз цените на увезените стоки и енергенси.

Иако денарот останува стабилен во однос на еврото, со курс од околу 61,5 денари за едно евро, тој истовремено слабее во однос на доларот. Тоа значи дека нафтата, гасот и другите суровини што се плаќаат во долари може да станат поскапи за домашните увозници. Доколку во исто време расте и цената на самите енергенси, притисокот врз цените може да биде уште поголем. Нафтата „Брент“ на 8 октомври надмина 105 долари за барел, што дополнително ги зголемува ризиците од увезена инфлација.

Последиците од ваквото движење на валутните курсеви и цените на енергијата би можеле да се почувствуваат преку транспортот, производството, земјоделството и цените на дел од производите. Секој раст на трошоците за гориво и суровини најпрво го чувствуваат превозниците и производителите, а потоа, во зависност од пазарните услови, тој товар може да се пренесе и врз крајните потрошувачи. Така, поскапувањето на нафтата на светските берзи не останува само бројка на екранот — тоа може да значи поскап превоз, поскапо производство и на крајот поскапи производи во продавниците.

Македонија е особено чувствителна на економските движења во Европската Унија, бидејќи ЕУ е најважниот трговски партнер и најголем извозен пазар за домашните компании. Кога европската економија се соочува со проблеми, тоа се одразува и врз побарувачката за македонски производи, но и врз условите под кои се увезуваат стоки и суровини. Слабото евро во однос на доларот дополнително ја комплицира сликата, бидејќи голем дел од глобалната трговија со енергенси и суровини се одвива токму во американската валута.

Сепак, послабото евро не значи дека сите цени веднаш ќе пораснат. Ефектот ќе зависи од цените на нафтата и гасот, увозните договори, залихите, конкуренцијата и од тоа колкав дел од зголемените трошоци компаниите ќе го пренесат врз потрошувачите. Доколку компаниите имаат доволно залихи или доколку конкуренцијата на пазарот е силна, дел од ударот може да биде апсорбиран без директно поскапување на производите. Но, ако цените на енергенсите продолжат да растат, а доларот остане силен, притисокот врз домашните цени ќе се зголемува.

За граѓаните, ова значи дека треба да бидат свесни за можноста од постепено поскапување на одредени производи и услуги, особено оние чие производство или транспорт зависи од горивата. Нафтата и гасот се влезни трошоци за речиси секој сектор, од земјоделството до трговијата, па нивното поскапување има ефект сличeн на камен фрлен во вода — брановите се шират подалеку отколку што изгледа на прв поглед.

Од друга страна, стабилноста на денарот во однос на еврото останува важен фактор на предвидливост за граѓаните и компаниите кои тргуваат со Европската Унија. Курсот од околу 61,5 денари за едно евро не е загрозен од оваа состојба, што значи дека плаќањата кон европските партнери и кредитите врзани за еврото не трпат директни промени. Проблемот е повеќе во односот кон доларот, кој е валутата во која се формираат цените на светските пазари за нафта и гас.

Економските анализи укажуваат дека ваквите движења на валутните пазари најмногу ги погодуваат земјите со висок увоз на енергија и суровини, каква што е Македонија. Затоа следењето на курсот на доларот и на цените на нафтата станува важно не само за бизнисмените и трговците, туку и за секој граѓанин кој сака да го разбере движењето на цените во продавниците и на бензинските пумпи.

Конечно, она што се случува со еврото и доларот на светските пазари е дел од пошироки економски процеси кои тешко можат да се контролираат од мала и отворена економија. Но, разбирањето на овие процеси им помага на граѓаните да бидат подготвени за можните промени во нивните трошоци и да донесуваат поинформирани одлуки во секојдневниот живот.