Скапа енергија, поскап леб и несигурно злато – каква економска година му претстои на светот во 2027 година

Светската економија влегува во 2027 година со опасна комбинација од скапа енергија, растечки цени на храната и неизвесност на финансиските пазари, предупредуваат најновите прогнози. Војната на Блискиот Исток повторно ја претвори нафтата во еден од главните извори на инфлација, додека падот на цената на златото покажува дека дури и традиционалните сигурни засолништа за капиталот не се имуни на пазарните потреси. Иако светската економија ќе продолжи да расте, за потрошувачите тоа не мора да значи и намалување на трошоците за живот – светот го очекува уште една година на скапо живеење, а можноста за нов инфлациски бран станува сѐ посериозен ризик.

Светската банка во најновиот извештај, објавен на 28 октомври, прогнозира дека цените на примарните производи во 2026 година ќе пораснат за дури 23 проценти, предвидувајќи поскапување на енергијата од 32 проценти. Уште позагрижувачка е проценката за храната: по очекуваниот раст на светските цени на прехранбените суровини од околу 10 проценти годинава, во 2027 година се прогнозира дополнително поскапување од 7 проценти. Тоа значи дека притисокот врз семејните буџети би можел да продолжи и во случај на постепено смирување на енергетската криза.

Парадоксот е што, според основното сценарио на меѓународните финансиски институции, 2027 година не треба да биде година на глобална рецесија. Меѓународниот монетарен фонд предвидува светски економски раст од 3,4 проценти, по очекуваните 3,1 проценти во 2026 година. Но, зад тие бројки се крие нерамномерно закрепнување: државите што произведуваат енергија или имаат силен технолошки сектор можат полесно да се приспособат, додека економиите зависни од увоз на горива, храна и суровини се изложени на значително поголеми ризици.

Најнепосредната опасност доаѓа од нафтениот пазар. Цената на суровата нафта „брент“, која во текот на септември достигна и 131 долар за барел, утрово, на 29 октомври, се движеше околу 114 долари. Иако благо се намали по информациите за можни обновени преговори меѓу САД и Иран, таа останува на високо ниво. Според Светската банка, глобалното производство на нафта годинава би можело да се намали, што дополнително ќе го затегне пазарот и ќе ги задржи високите цени на енергијата.

Ваквата комбинација од високи цени на горивата и храната ги става централните банки во тешка положба. Скапата енергија ги зголемува трошоците за транспорт и производство, што потоа се пренесува врз цените на прехранбените производи, а тоа го храни инфлацискиот притисок и ги ограничува можностите за намалување на каматните стапки. За домаќинствата тоа значи продолжено скапо живеење, дури и кога економскиот раст на хартија изгледа солиден.

Падот на цената на златото е дополнителен сигнал за нестабилноста. Металот, кој традиционално важи за сигурно засолниште во време на криза, не успеа да ја задржи вредноста, што покажува дека пазарните потреси не ги штедат ниту најбезбедните инвестиции. Инвеститорите сѐ повеќе се свртуваат кон други форми на заштита на капиталот, што ја зголемува неизвесноста на финансиските пазари.

За потрошувачите, особено во економиите зависни од увоз, сликата за 2027 година е јасна: и покрај глобалниот раст, трошоците за живот веројатно нема да се намалат. Скапата нафта, поскапата храна и нестабилното злато ја сочинуваат рамката во која светот ќе ја дочека новата година – со раст на хартија, но со сѐ поскап живот во секојдневниот буџет.