Силно светнал мрак“ — историски осврт кон идентитетот и борбата за слобода

Под насловот „Силно светнал мрак“, авторот Христо Ивановски во печатеното издание на „Нова Македонија“ објави текст со силен историски и идентитетски набој, во кој преку метафори и анегдоти го отвора прашањето за судбината на македонскиот народ, неговата историја и неговата борба за слобода. Текстот е објавен на 9 октомври 2026 година во 10:27 часот, а неговата централна тема е поврзана со 11 Октомври — Денот на народното востание — и со значењето на АСНОМ како темел на македонската државност.

Авторот го поставува проблемот со поделбата на историското наследство на Балканот, истакнувајќи дека не треба да се копа по „школки заглавени во тиња“ за да се пронајде одговорот каде лежи проблемот со тоа што антиката, односно Александар Македонски, ни ја зема Грција, а средниот век, односно Самуил, оди за Бугарија. Според него, нашиот патоказ кон Европската Унија се наоѓа во метафората на коридорите 8 и 10, кои ги опишува како координати за една идентитетска смрт, но додава дека секогаш има шанси за опстој.

Единаесетти октомври, пишува Ивановски, е токму тој наш светилник што ни дава и правец и надеж дека борбата за слобода нема алтернатива, а АСНОМ е нашиот сплав, нашата Ноева арка. Тој им честита на „драгите, почитувани и горди Македонци“ 11 Октомври, великиот ден кога, како што наведува, нашите предци се фатиле за пушките и пукале за слобода — за наша слобода.

Но авторот поставува и низа тешки прашања: дали треба да славиме и дали имаме доволно причини денес овде да славиме, како и дали сме слободни или не. Тој најавува дека ќе дојде до одговорот на овие прашања, поставувајќи ја дилемата што би се случило ако некој утре или подоцна го пронајде гробот на Александар Македонски некаде, да претпоставиме во Светиниколско — чиј ќе биде тој гроб и кому ќе му припаднат коските на Александар.

Во текстот се поставуваат и прашања кој ќе го отвори тестаментот на Александар, дали ќе се испочитува волјата искажана во тој тестамент, кој патем, како што се наведува, има фалсификувана грчка верзија. Авторот прашува дали ќе мораме да вртиме телефон, а на тој што ќе врти ќе му се тресат рацете, некому во Атина, дали ќе се јавуваме во Софија или директно во Брисел кај некоја идна Урсула за да ни кажат што е наша обврска. Тој поставува и прашање дали нам тогаш, слично како и сега, ќе ни се додели улогата да ги држиме лопатите, односно гробарската работа, а науката ќе ја преземат другите, додавајќи дека боли, но дека треба да се погледнеме в лице и кога сме во болки.

Поврзувајќи се со метафората за лопатите и судбината на еден древен народ, авторот раскажува анегдота кажана од негов пријател археолог, која, како што вели, е многу поучна и совршено одговара на времето кога се прават балканоидни трампи на коски од историски значајни, можеби и угледни личности. Според легендата, некогаш на еден археолошки локалитет во Охридско копал и некој странец, кој копал и почнал да вади теории и за постанокот на Земјата, па едно време дошол до заклучок дека геолошките промени на Земјата не оделе според научните тврдења, туку дека сè е наопаку — обратна историја. Археологот, како што се наведува, почнал и да објавува трудови и да го врти вниманието на науката.

Текстот на Ивановски е објавен во печатеното издание на „Нова Македонија“ и претставува историски темпериран осврт кон балканоидната размена на коски, со јасна порака дека 11 Октомври останува светилник што дава и правец и надеж, а борбата за слобода нема алтернатива.