Шведската лекција од Гетеборг: Како трагедијата со 63 загинати млади луѓе ја промени безбедноста и што може да научи Кочани

Речиси три децении по трагичниот пожар во Гетеборг, во кој загинаа 63 лица, а 213 беа повредени, Шведска продолжува да ги пренесува научените лекции за противпожарната заштита, превенцијата и психосоцијалната поддршка. Делегација од Кочани го посети шведскиот град за да се запознае со искуствата по трагедијата што по бројот на жртви потсетува на пожарот во дискотеката „Пулс“ во Кочани.

На 29 октомври 1998 година, во објект во Гетеборг, кој бил изнајмен за приватна забава, избувнал пожар во кој животот го загубиле 63 лица, а 213 биле повредени. На забавата присуствувале речиси 400 млади луѓе, иако просторот имал капацитет за само 150 посетители. Пожарот го подметнале четворица млади на кои не им било дозволено да влезат бидејќи одбиле да платат влезница. Огнот бил подметнат на помошните скали, а по неговото ширење стотици посетители се обиделе да избегаат преку единствениот преостанат излез.

Трагедијата, која по размерите потсетува на пожарот во Кочани од 16 март 2025 година, оставила длабоки последици врз шведското општество, но потпикнала и промени во системот за противпожарна заштита. Новинарската екипа ја придружувала делегацијата од Кочани при посетата на Гетеборг. Во неа учествувале претставници на Општина Кочани, пожарникари, членови на Здружението „16 март 2025“, граѓанската иницијатива „Сапорт Кочани“ и Центарот за психосоцијална и кризна акција „Малинска“.

Објектот во кој избувнал пожарот денес е меморијален и едукативен центар, создаден на иницијатива на преживеаните и семејствата на загинатите. Во него се изложени фотографии од жртвите, лични предмети пронајдени по пожарот и пораки оставени во нивен спомен. Единствено скалите на кои бил подметнат огнот останале нереновирани, како потсетник на она што се случило таа ноќ.

Милорад Станкиќ, кој го преживеал пожарот, но ја загубил десната нога, раскажува дека младите што го подметнале огнот не биле свесни какви последици ќе предизвикаат. „Тие не знаеле дека овде нема аларм и како ќе реагираме ние кога ќе настане паника“, сведочи Станкиќ. Според него, трагедијата целосно го променила неговиот поглед кон животот. „По таа ноќ научив колку е вредно каде и на кого ја насочуваш својата енергија и време, затоа што сè може да се прекине за миг“, вели тој.

Марија Петрушова од Здружението „16 март 2025“ е дел од делегацијата што патувала во Гетеборг. Посетата имала за цел да се пренесат искуствата од шведскиот систем за противпожарна заштита, превенција и психосоцијална поддршка на преживеаните и на семејствата на загинатите, како и да се види како една земја се соочува со колективна траума и како ги менува своите институции по неа.

Шведскиот пример покажува дека по трагедијата не следеле само формални промени во прописите, туку и долготрајна работа со заедницата, меморијализација на местото на настанот и континуирана едукација на младите генерации. Меморијалниот центар во Гетеборг денес служи токму за таа цел — да потсетува и да едуцира, за слична трагедија никогаш повеќе да не се повтори.

За Кочани, кој сè уште се соочува со последиците од пожарот во дискотеката „Пулс“ од 16 март 2025 година, шведското искуство претставува практична поука. Делегацијата од овој град имала можност одблиску да види како изгледа систем што функционира децении по една ваква трагедија — од превенција, преку кризна реакција, до долгорочна психосоцијална поддршка за преживеаните и семејствата на жртвите.

Трагедијата во Гетеборг и денес се споменува како еден од најтешките моменти во современата шведска историја. Бројот на жртвите, околностите под кои се случила и фактот што најголем дел од загинатите биле млади луѓе, ја направиле да биде повеќе од статистика — таа станала дел од колективната свест и двигател на промени што траат со децении. Токму затоа нејзината поука е релевантна и за Кочани, каде што процесот на закрепнување, институционални реформи и потрага по одговорност сè уште е во тек.