Само 2,17 отсто слободни работни места во Македонија — но невработеноста останува висока

Во Македонија моментално се регистрирани само 2,17 отсто слободни работни места, што е меѓу најниските показатели во Европа, но истовремено земјата продолжува да се соочува со висока невработеност. Овој парадокс — мал број огласени слободни позиции наспроти голем број луѓе кои бараат работа — ја отсликува сложената состојба на пазарот на трудот, каде што понудата и побарувачката очигледно не се среќаваат.

Податокот за 2,17 отсто слободни работни места доаѓа во момент кога економската дебата во земјата е дополнително разбранувана од сомнежите околу официјалните статистики. Професорката Најчевска јавно побара од Фондот за пензиско и инвалидско осигурување (ПИОМ) да објасни како е дојдено до бројката од 3 отсто, со оценка дека ако Фондот не го стори тоа, тоа значи дека „лажат“. Иако оваа изјава се однесува на друга тема, таа ја илустрира широката недоверба кон официјалните бројки што циркулираат во јавноста, вклучително и оние за пазарот на трудот.

Нискиот процент на слободни работни места сам по себе не значи дека нема потреба од работна сила. Напротив, тој често укажува на тоа дека компаниите не отвораат нови позиции, дека инвестициите заостануваат или дека работодавачите не можат да најдат соодветни кадри за постоечките потреби. Во исто време, големата невработеност покажува дека значителен дел од работоспособното население останува надвор од пазарот на трудот, што ја намалува куповната моќ на домаќинствата и го забавува вкупниот економски раст.

Оваа двојна состојба — малку слободни места и висока невработеност — не е карактеристична само за Македонија, но во македонски контекст таа добива посебна тежина поради долгогодишните структурни проблеми: неусогласеност помеѓу образовниот систем и потребите на стопанството, ограничена мобилност на работната сила и нерамномерен развој меѓу регионите. Скопје и неколку поголеми градови концентрираат најголем дел од економските активности, додека во помалите средини можностите за вработување се драстично помали.

Покрај тоа, демографските трендови дополнително ја комплицираат сликата. Иселувањето на млади и образовани кадри кон Западна Европа го намалува бројот на активни баратели на работа, но истовремено ги лишува домашните компании од квалификувана работна сила. Така, дури и кога некоја компанија би сакала да отвори нова позиција, таа често не може да најде соодветен кандидат, што дополнително ги ограничува можностите за раст и вработување.

Економските аналитичари во земјата и пошироко често укажуваат дека клучот за излез од овој парадокс лежи во комбинација од мерки: поттикнување на приватните инвестиции, намалување на административните бариери за отворање нови работни места, како и активни политики за вработување што ќе ги поврзат невработените со конкретните потреби на пазарот. Без такви мерки, ризикот е дека и нискиот процент на слободни позиции и високата невработеност ќе останат трајна карактеристика на македонската економија.

Во меѓувреме, јавната дебата за точноста на официјалните бројки продолжува. Барањето на професорката Најчевска до ПИОМ да објасни како е пресметана бројката од 3 отсто е само еден пример за поширокото барање за поголема транспарентност во институциите. Слична транспарентност е потребна и за податоците за пазарот на трудот, бидејќи без веродостојни бројки тешко може да се креираат ефективни политики.

Севкупно, состојбата со 2,17 отсто слободни работни места и истовремената висока невработеност останува еден од најголемите предизвици за македонската економија. Таа бара не само статистичко објаснување, туку и конкретни, долгорочни решенија што ќе го активираат неискористениот потенцијал на работната сила и ќе создадат услови за одржлив економски развој.