Рударските компании бараат посебен буџет од ЕУ за критичните минерали, Брисел не попушта

Рударските компании упатија барање до Европската Унија да обезбеди посебна буџетска ставка за критичните суровини, со оглед на тоа што стратешките проекти во оваа област се соочуваат со сериозни проблеми при финансирањето. Барањето беше разгледано на состанокот на министрите за индустрија на ЕУ, каде што беа разгледани политиките за подобрување на конкурентноста, но засега нема согласност меѓу Европската комисија и земјите-членки за воведување на ваква посебна буџетска линија.

На состанокот, Европската комисија ги информираше земјите-членки за моменталната состојба на клучните политики во областа на критичните суровини, но конкретни детали од тие разговори не беа објавени. Потпретседателот на Европската комисија за индустриска стратегија, Стефан Сежурне, изјави дека европските стратешки проекти се идентификувани и дека нивното финансирање, како и самите процедури, се забрзуваат. Сепак, тој јасно стави до знаење дека нема да има посебна буџетска ставка за критичните минерали, нагласувајќи дека следниот буџет на ЕУ ќе ги одразува „идентификуваните потреби за флексибилност, предвидливост и ефикасност“.

Европската комисија соопшти дека е воспоставена „рамка за мобилизација“ во вредност од 1,7 милијарди евра наменета за финансирање на стратешки проекти. Но, рударските компании тврдат дека средствата од оваа рамка се тешко достапни во пракса, што дополнително ја влошува состојбата со финансирањето на проектите што се од стратешко значење за снабдувањето на Европа со критични суровини. Токму поради оваа причина компаниите инсистираат на посебен буџет, кој би бил појасно дефиниран и полесен за искористување.

Проблемот со финансирањето на стратешките проекти за критични суровини доаѓа во момент кога Европската Унија интензивно работи на намалување на зависноста од увоз на суровини што се клучни за зелената транзиција, дигитализацијата и одбранбената индустрија. Критичните минерали, меѓу кои спаѓаат литиум, кобалт, никел, ретки земји и други суровини, се од суштинско значење за производството на батерии, соларни панели, ветерни турбини и напредни технологии. Без сигурно и предвидливо финансирање, многу од планираните проекти во рударскиот сектор ризикуваат да останат само на хартија.

Од друга страна, позицијата на Европската комисија е дека не е потребна нова, посебна буџетска ставка, туку дека постоечките механизми треба да се искористат поефикасно. Сежурне нагласи дека приоритет е забрзување на процедурите и подобрување на пристапот до веќе предвидените средства, наместо создавање на дополнителни буџетски линии. Оваа позиција, сепак, не ги задоволува очекувањата на рударските компании, кои сметаат дека без посебен и јасно определен буџет, стратешките проекти нема да можат да се реализираат во предвидените рокови.

Состанокот на министрите за индустрија на ЕУ, на кој беа разгледани политиките за конкурентност, не донесе конечна одлука за ова прашање. Земјите-членки остануваат поделени околу тоа дали е потребна нова буџетска ставка или доволни се постоечките инструменти. Од Европската комисија порачаа дека следниот буџет на Унијата ќе биде обликуван така што ќе ги одразува потребите за флексибилност, предвидливост и ефикасност, но без конкретно ветување за посебна линија наменета исклучиво за критичните минерали.

Оваа дебата доаѓа во контекст на пошироките напори на ЕУ да ја зајакне својата индустриска база и да ја намали ранливоста на синџирите на снабдување. Критичните суровини се наоѓаат во центарот на тие напори, бидејќи без нив нема да биде возможна ниту зелената транзиција, ниту развојот на домашната индустрија за батерии и обновливи извори на енергија. Затоа рударските компании сметаат дека прашањето за финансирање не е само техничко, туку суштинско за иднината на европската економија.

Додека расправата меѓу институциите на ЕУ и земјите-членки продолжува, компаниите остануваат со надеж дека нивното барање за посебен буџет ќе биде разгледано во наредните фази од креирањето на европскиот буџет. Засега, единствениот конкретен чекор останува рамката за мобилизација од 1,7 милијарди евра, чија достапност компаниите ја оценуваат како недоволна и тешко остварлива во практиката.