РКЕ: Светските цени на горивата растат поради слаби рафинериски капацитети, а не поради недостиг на нафта

Растот на цените на горивата на светскиот пазар во последниот период не се должи на недостиг од сурова нафта, туку на намалените рафинериски капацитети и зголемените трошоци за нејзина преработка. Ова го посочи претседателот на Регулаторната комисија за енергетика, Ацо Ристов, во емисијата „Ноќно студио“ на 4ТВ, пренесувајќи ги клучните причини за поскапувањето што го чувствуваат граѓаните.

Според Ристов, РКЕ ги утврдува малопродажните цени на горивата еднаш неделно, врз основа на однапред утврдена методологија и формула која е јавно достапна. Сепак, како што објасни тој, влезните параметри во формулата зависат од движењата на светските берзи, што значи дека домашните цени се директно изложени на глобалните пазарни турбуленции.

„На берзите се случи енормен скок што никој не можеше да го предвиди. Цените на дериватите од почетокот на воените конфликти се речиси удвоени — од 650 до 700 долари за тон во март, достигнаа и до 1.500 долари за тон. Сепак, денес имаме специфичен апсурд: сурова нафта на светскиот пазар има во изобилие и таа е евтина, но проблемот е во преработката“, објасни Ристов.

Како еден од клучните фактори за растот на цените, Ристов ги посочи оштетувањата на рафинериските капацитети во повеќе региони. Според него, воените дејствија на Блискиот Исток уништиле околу 30 проценти од рафинериските постројки во регионот, додека сериозно биле погодени и капацитетите во Украина и Русија, кои се значајни производители на нафтени деривати, особено дизел.

Ристов смета дека преостанатите рафинерии ја искористиле намалената понуда за значително зголемување на профитните маржи. Дополнителен проблем е што изградбата на нова рафинерија бара најмалку пет до шест години, што значи дека пазарот не може брзо да одговори на нарушената рамнотежа меѓу понудата и побарувачката.

„Ова е директна манипулација со цените од страна на рафинериите. Ако претходно преработката чинеше од 30 до 40 долари по тон, сега таа услуга се наплаќа од 400 до 500 долари за тон. Играта околу цените во моментов ја играат преработувачките компании. Европа и САД мора да седнат и глобално да го регулираат овој пазар за да ги принудат компаниите да ги намалат маржите“, додаде тој.

Ристов се осврна и на актуелната разлика меѓу цените на дизелот и бензинот, посочувајќи дека зголемената побарувачка и намалената понуда придонесуваат дизелот да достигнува повисока цена. „Дизелот е апсолутно доминантен и учествува со дури 85 проценти во вкупната потрошувачка на сите нафтени деривати. Тој е примарен за целиот транспортен сектор, но и за воените потреби во сите конфликтни зони. Поради енормната побарувачка и намалената понуда, дизелот достигнува повисока цена“, објасни претседателот на РКЕ.

Според изнесеното, клучната порака е дека проблемот не лежи во недостатокот на сурова нафта, туку во ограничените можности за нејзина преработка и во однесувањето на рафинериските компании кои, како што оцени Ристов, ја искористиле состојбата за да ги зголемат своите маржи. Тоа значи дека дури и кога суровата нафта е евтина и достапна во изобилие, крајната цена на горивата на пумпите останува висока поради трошоците и профитните маржи во сегментот на преработка.

Ристов истакна дека решението бара глобална координација, односно дека Европа и САД треба заеднички да го регулираат пазарот за да ги принудат преработувачките компании да ги намалат маржите. Ваквиот став доаѓа во момент кога цените на дериватите на светските берзи бележат историски високи нивоа, а македонските граѓани и стопанството се соочуваат со директни последици врз трошоците за транспорт, производство и секојдневно живеење.