Ревизија: Говорот на омраза и слабите мерки ги држат жените подалеку од лидерските позиции

Говорот на омраза е една од најголемите пречки за учество на жените на високи раководни функции во државата, покажува ревизијата на успешност на Државниот завод за ревизија (ДЗР) на тема „Жени лидери – жени во политиката, Собранието, на раководни функции во органи на централна власт“. Ревизијата, која го опфати периодот од 2020 до 2024 година, а одредени прашања и настани ги следеше и до денот на известувањето, утврди дека не се воспоставени ефективни политики и мерки за зајакнување на улогата на жените на лидерски позиции и на раководни функции во органите на централната власт.

Податоците од ревизијата покажуваат јасна слика на нерамнотежа. Жените претставуваат 57,5 отсто од вкупно 110.885 вработени во јавниот сектор, што значи дека тие се мнозинство меѓу вработените. Но, на раководни позиции најчесто се именувани мажи, што укажува дека поголемата застапеност на жените во јавниот сектор не се преточува и во еднаков пристап до позициите на кои се носат одлуките.

Според ревизијата, законски задолжителната квота за помалку застапениот пол има ефект врз учеството на жените во Собранието. Во периодот од 2007 до 2024 година учеството на жените пратенички се движи од 30 до 43 отсто, а во 2024 година изнесува 39,2 отсто. Со овој процент државата има повисока застапеност на жените во парламентот од 83 отсто од земјите членки на Европската Унија, а во однос на земјите од регионот кои не се членки на ЕУ е на прво место.

Сепак, и покрај високата бројка, од конституирањето на првото Собрание во 1991 година до 2024 година, ниту една жена не е избрана за претседател на Собранието. Во актуелниот парламентарен состав има една жена потпретседател, а со Деловникот од 2023 година е воведена позитивна мерка со која најмалку еден од потпретседателите треба да биде од помалку застапениот пол.

Во извршната власт состојбата е поинаква. Законот за Владата и Деловникот не предвидуваат родов баланс при предлагањето и именувањето на министрите. За разлика од парламентот, каде постои правно обврзувачка квота, составот на извршната власт зависи од предлогот на мандаторот. Во периодот од 2014 до 2024 година учеството на жените во Владата како министерки се движи од 14 до 31 отсто, како заменик-министерки од 7 до 25 отсто, а како државни секретари од 6 до 31 отсто. Во составот на Владата за периодот 2024–2028 година, според податоците наведени во ревизијата, жените учествуваат со само 15 отсто.

Ревизијата открива и дека од 58 лица именувани на лидерски позиции од страна на Собранието, само 16 се жени. Овој податок дополнително ја потврдува тезата дека формалната застапеност на жените во јавниот сектор не се пренесува автоматски и на позициите каде што се донесуваат клучните одлуки.

ДЗР во ревизијата заклучува дека не се воспоставени ефективни политики и мерки за зајакнување на улогата на жените на лидерски позиции и на раководни функции во органите на централната власт. Тоа значи дека, иако постојат одредени законски решенија, особено во изборниот процес за парламентот, тие не се доволни за да се обезбеди рамноправно учество на жените во извршната власт и во телата каде што се носат одлуките.

Говорот на омраза, како една од најголемите пречки за учество на жените на високи раководни функции, е дел од пошироката слика на бариери со кои се соочуваат жените во политиката и во јавниот живот. Ревизијата на ДЗР укажува дека без ефективни мерки и политики, родовиот јаз на лидерските позиции во централната власт останува значаен, и покрај релативно високата застапеност на жените во Собранието.

Податоците од ревизијата покажуваат дека државата има релативно висока застапеност на жените во парламентот во споредба со земјите членки на Европската Унија и со земјите од регионот кои не се членки на ЕУ, но тоа не се одразува на извршната власт и на раководните функции во органите на централната власт. Составот на Владата, според ревизијата, зависи од предлогот на мандаторот, а не од правно обврзувачка квота, што резултира со значително пониско учество на жените на министерски и други раководни позиции.

Ревизијата на успешност на ДЗР ги опфати жените во политиката, Собранието и на раководни функции во органи на централна власт, а периодот што се анализира е од 2020 до 2024 година, со следење на одредени прашања и настани до денот на известувањето. Заклучокот е дека постоечките механизми не даваат доволни резултати и дека е потребен посистематски пристап за отстранување на пречките, меѓу кои и говорот на омраза, со кои се соочуваат жените кои се стремат кон лидерски позиции.