Правосудниот испит пред промена: предлог за полагање на албански јазик

Министерството за правда на Северна Македонија, предводено од министерот Јетон Шасивари, во октомври 2026 година излезе со предлог што за првпат овозможува полагање на правосудниот испит и на албански јазик. Според предлогот, кандидатите би полагале 12 предмети на албански јазик, додека два предмети, кои се однесуваат на практичниот дел, би се полагале на македонски јазик. Ова е првпат сите 14 предмети од правосудниот испит да бидат достапни и на албански јазик.

Досега во Северна Македонија не беше овозможено полагање на правосудниот испит на албански јазик, што, како што се наведува, предизвикувало децениско незадоволство и барања од албанските студенти и правници. Според изнесените податоци, повеќе од 50 години, односно околу 57 до 60 години, албанските кандидати биле принудени испитот да го полагаат исклучиво на македонски јазик. По бројните притисоци од студентските движења и политичките партии, како што се наведува, дошло до институционални придвижувања.

Предлогот предизвика дебата. Коалицијата ВЛЕН го оцени како крај на долгогодишната неправда и како голем исчекор што става крај на 35-годишната неправда кон албанските правници. Од коалицијата го сметаат ова за функционално решение што ги почитува и Законот за употреба на јазиците и Уставот, а истовремено го задржува практичниот дел на службениот јазик на судовите, односно на македонски јазик, со цел да се обезбеди применливост на испитот.

Од друга страна, премиерот Христијан Мицкоски инсистира дека македонскиот јазик останува основен јазик во судскиот систем, опишан како „lingua franca“. Соочен со критиките од албанската опозиција, меѓу која се ДУИ и Алијансата за Албанците, како и од студентите кои бараат испитот целосно да се полага на албански јазик, ВЛЕН соопшти дека станува збор за конкретно и реално решение.

Студентите, пак, бараат испитот да се полага целосно на албански јазик, без поделба на предмети по јазик. Дебатите околу задолжителното познавање на македонскиот јазик за практичните испити сè уште се актуелни, а предлогот останува тема на широка расправа меѓу политичките чинители, правниците и студентската јавност.