Пописот откри 307.187 празни станови, а градежбата продолжува со нови 49.884 одобренија

Во Македонија секој трет стан е ненаселен, покажуваат податоците од Пописот од 2021 година. Според регистрацијата на Државниот завод за статистика, тогаш биле евидентирани вкупно 839.174 станови, од кои 307.187 биле ненаселени. Тоа значи дека 36,6 проценти од целиот станбен фонд во земјата останал без жители, додека во исто време се планираат и се градат нови станбени квадрати.

Податоците за новата изградба покажуваат дека од 2020 до 2025 година биле издадени одобренија за изградба на вкупно 49.884 стана. По години, тоа изгледа вака: 6.210 одобренија во 2020 година, 11.946 во 2021, 7.002 во 2022, 7.865 во 2023, 8.367 во 2024 и 8.494 во 2025 година. Од сите нив, 22.878 стана или околу 46 проценти се наоѓаат во Скопскиот Регион, што покажува дека главниот град останува најголемо градилиште во државата.

Сепак, одобренијата не значат дека сите предвидени станови се започнати или завршени. Според податоците на Државниот завод за статистика, индивидуалните сопственици во 2025 година завршиле 2.518 стана, речиси исто колку во 2024 година, кога биле завршени 2.512 стана. Вредноста на извршените градежни работи од индивидуалните сопственици изнесувала 16,2 милијарди денари, односно околу 264 милиони евра.

Паралелно со големиот број ненаселени станови, цените на станбениот пазар продолжуваат да растат. Според податоците на Народната банка, во третиот квартал од 2026 година индексот на цените на становите во Скопје бележи годишен раст од 10,3 проценти. Притоа, овој индекс ги следи огласените цени во главниот град, а не реализираните продажби во целата земја, што значи дека тој дава слика за понудата, а не за фактички склучените зделки.

Оваа спротивност меѓу празните станови и постојаната нова градба отвора прашање колку од становите што ги имаме и ги градиме навистина им се достапни на луѓето што бараат дом. Пописот од 2021 година е потврдена бројка на Државниот завод за статистика, но се однесува на состојбата пред пет години, што значи дека денешната слика може да биде поинаква.

Слично прашање се поставува и пошироко во Европа. Шпанија има милиони празни домови, Франција ги оданочува дел од долго ненаселените станови, а Ирска нуди десетици илјади евра за нивна обнова. Искуствата на овие земји покажуваат дека за станбениот пазар е пресудно каде се наоѓа имотот, во каква состојба е и дали сопственикот воопшто го нуди за живеење.

Токму тие три фактори — локацијата, состојбата на имотот и подготвеноста на сопственикот да го стави во функција — се покажуваат како клучни и за македонскиот пазар. Големиот број ненаселени станови во земјата не мора да значи дека има доволно достапни домови таму каде што луѓето живеат и работат. Делот од станбениот фонд што стои празен може да се наоѓа во средини со слаба побарувачка, да биде во лоша состојба или да го чуваат сопственици кои не сакаат да го издаваат или продаваат.

Додека институциите продолжуваат да издаваат нови градежни одобренија, а цените во Скопје растат со двоцифрена годишна стапка, прашањето за искористеноста на постојниот станбен фонд останува отворено. Бројките од пописот и од градежната статистика заедно покажуваат дека Македонија истовремено има и многу празни станови и многу нови проекти во подготовка, што е контрадикција што бара одговор како да се поврзат понудата и реалната потреба за домување.