Полнолетните посвоеници ќе можат да го побараат своето потекло — државата ја укинува апсолутната тајност на досиејата

Група пратеници поднесоа предлог за измена на Законот за семејството со кој се отвораат досега строго чуваните досиеја за посвојувањата, објави Трн. Според предлогот, полнолетните посвоеници ќе добијат право на ограничен увид во своето потекло, а за секое барање индивидуално ќе одлучува нова стручна комисија. Измените доаѓаат по пресудата на Европскиот суд за човекови права, кој утврди дека досегашната апсолутна тајност ги крши човековите права.

Долги години податоците за заснованите посвојувања во земјава претставуваа апсолутна службена тајна. Системот не дозволуваше никаков исклучок, дури ни кога информациите беа потребни од сериозни медицински причини. Пресвртот се случи откако Европскиот суд за човекови права во 2024 година донесе пресуда во предметот „Митревска против Северна Македонија“. Судот во Стразбур утврди дека домашните институции го прекршиле правото на приватен живот, загарантирано со член 8 од Европската конвенција, бидејќи слепо ја применувале законската забрана без да ги измерат различните интереси.

Новиот предлог-закон не значи дека досиејата стануваат јавни за сите. Тајноста останува основно правило, но се воведуваат јасни исклучоци. Министерот за социјална политика треба да формира Стручна комисија која ќе постапува по сите барања за увид. Ова тело ќе прави индивидуална проценка за секој конкретен случај. Комисијата ќе мора да најде баланс меѓу правото на посвоеникот да го знае сопствениот идентитет и правото на приватност на биолошките родители и другите засегнати страни.

Оваа промена е особено важна за луѓето кои со децении безуспешно се обидуваат да ги најдат своите биолошки корени низ лавиринтите на институциите. Законот предвидува три конкретни ситуации за отворање на списите. Прво, полнолетниот посвоеник добива право на ограничен увид во својот предмет, а втората ситуација е поврзана со дополнителни услови што ги уредува предлогот.