Полемиката за автокефалноста на МПЦ-ОА повторно отворена – спорот меѓу Фрчкоски и митрополитот Григориј за улогата на Вселенската патријаршија

Јавната полемика околу автокефалноста на Македонската православна црква – Охридска архиепископија (МПЦ-ОА) повторно излезе во преден план, откако професорот Љубомир Д. Фрчкоски на 3 септември 2026 година објави остар текст, а митрополитот Кумановско-осоговски Григориј на 22 септември одговори со опширен јавен текст. Еден ден подоцна, на 23 септември, одговорот на митрополитот беше пошироко пренесен, а на 24 септември темата доби дополнителна анализа која ја пренесе расправата од нивото на лична конфронтација на нивото на поранешните одлуки на самиот Свет Синод. Полемиката веќе доби меѓународен публицитет и се обработува на српски, руски, бугарски и грчки црковни сајтови, меѓу кои и грчкиот „omologia.gr“, кој објави анализа потпишана од А. Филалетес.

Централното прашање во спорот, како што е формулирано во анализата, е едноставно по формулација, но канонски сложено: дали автокефалноста на Црквата во Северна Македонија е завршена со Томосот што Српската патријаршија го издаде на 5 јуни 2022 година, или процесот и натаму бара сеправославно довршување, со определувачка улога на Вселенската патријаршија. Митрополитот Григориј во суштина одговара дека српскиот Томос е конечен и дека Константинопол нема право еднострано да издаде нов Томос. Фрчкоски, пак, го застапува спротивното: дека патот кон целосна, сеправославно признаена автокефалност бил отворен преку Фанар и дека Белград интервенирал за да го пренасочи процесот.

Според анализата, полемиката од септември 2026 година ја надминува рамката на лична конфронтација, бидејќи допира до самата синодална историја на Црквата во Северна Македонија, до актот на Фанар од 9 мај 2022 година и до канонската тежина на српскиот Томос. Во текстот се наведува дека спорот добива особена тежина кога ќе се спореди со официјалните документи: одлуката на Вселенската патријаршија од 9 мај 2022 година, самиот српски Томос, претсоборските текстови од Шамбези и, пред сè, јавниот став на Синодот на Црквата во Северна Македонија од 2020 година кон поранешни слични ставови на Григориј.

Анализата потсетува дека почетната точка на актуелната расправа е текстот на Фрчкоски, во кој тој изнесува обвинение за „црковно предавство“, а потоа следи одговорот на митрополитот Григориј, кој се обидува да го одбрани српскиот Томос и да го побие Фрчкоски. Како што се наведува, токму тој судир на аргументи ја врати на дневен ред темата што по одлуките од 2022 година изгледаше дека се повлекла во втор план.

Во анализата се заклучува дека расправата не е само академска или лична, туку дека отвора прашања за канонскиот статус на Црквата во Северна Македонија и за односот меѓу Српската патријаршија и Вселенската патријаршија. Токму затоа, како што се оценува, темата привлекува внимание и надвор од земјата, меѓу православните црковни кругови, каде што се следи секој чекор во спорот околу конечноста на српскиот Томос и можноста за дополнителна сеправославна постапка.

Според достапните информации, јавната дебата продолжува со интензитет, а нејзиниот исход може да има последици врз понатамошниот статус и меѓународното признавање на автокефалноста на МПЦ-ОА. Двете страни остануваат на спротивставени позиции – едната инсистира на конечната важност на српскиот Томос, а другата на потребата од сеправославно довршување на процесот со улога на Вселенската патријаршија.