Плебисцит за самостојна Македонија: 95,26 отсто „за“ на референдумот од 8 септември 1991 година

На 8 септември 1991 година граѓаните на Македонија излегоа на референдум и со огромно мнозинство се определија за самостојна и суверена држава. Според податоците од гласањето, на избирачките места излегоа 71,85 отсто од вкупниот број граѓани со право на глас, а 95,26 отсто од тие што гласаа, односно 72,16 отсто од вкупно регистрираните избирачи, го заокружија „за“ — определба што ја означи иднината на земјата.

Решителноста и единството наспроти големите тензии, кои не престанаа ниту за време на кампањата за референдумот, вродија со плод. Подготовките за гласањето, закажано за 8 септември 1991 година, почнаа уште во првата недела на август, кога во Владата беше формирана комисија на чело со премиерот Никола Кљусев. Во комисијата учествуваа и претставници на политичките партии, меѓу кои на почетокот беше и лидерот на ПДП, Невзат Халили.

Комисијата, како што е опишано во сведоштвото, извонредно добро се грижеше и ги решаваше проблемите во кампањата за референдумот. Таа подготвуваше распоред за одржувањето на средбите со граѓаните низ државата и се грижеше за мирот и стабилноста во републиката, кои се обидуваа да ги загрозат членовите на Лигата на комунисти — Движење за Југославија.

Во сите градови се одржаа многубројни трибини кои помогнаа да се разбере значењето на референдумот и така да се постигне што поголема излезност. Социјалдемократскиот сојуз донесе одлука да се направи распоред за митинзите на неговите истакнати членови. Црвенковски имаше големи обврски во комисијата на владата за организирањето на изборите и затоа одржа два митинга, Димитар Бузлевски пет, Петар Гошев четири, а авторот на сведоштвото, Благој Ханџиски, одржа осум митинзи.

Последниот митинг на Ханџиски беше во Кичево, каде што, според неговото сведоштво, настанот можеше да заврши во крв. Имено, во еден момент, додека зборуваше, во партерот видел како по десната, средната и по левата патека влегуваат офицери на ЈНА, облечени во униформи и „препашани“ со пиштоли. Кога се наредија во салата, одеднаш „снема“ струја, а сите присутни реагираа станувајќи на нозе.

За среќа, на балконот спроти бината седел пратеникот на ВМРО-ДПМНЕ, Вецко Личовски, кој како домашен знаел каде има прекинувач да се запалат светлата на балконот. Светлата се запалија, присутните се охрабрија и со извици ги протераа офицерите од салата.

Според сведоштвото, офицерите на ЈНА и провокаторите не мируваа, а сите политичари, на чело со Киро Глигоров, се растрчаа во сите градови. Народот, како што се наведува, донесе судбоносна одлука за иднината на Македонија. Силната кампања придонесе за високиот одзив на денот на гласањето, кога граѓаните решително застанаа зад идејата за самостојна и суверена држава.