Пензиските системи под притисок на демографската „бомба“: подолг живот, помалку раѓања

Светските пензиски системи се соочуваат со демографска криза бидејќи подолгиот животен век и намалениот наталитет ги оптоваруваат финансиите за пензионирање и покренуваат прашања за способноста да се обезбедат исплати за идните генерации. Според извештајот на Глобалниот пензиски индекс на Marsh CFA Institute за 2026 година (MCGPI), објавен минатата недела, од 55 пензиски системи опфатени со индекот, 43 имаат стапка на наталитет под нивото на замена од 2,1 дете по жена, додека 23 имаат стапка под 1,5.

Истовремено, очекуваниот животен век на возраст од 65 години во поразвиените региони е зголемен за 50,9 отсто од 1950 година и сега изнесува околу 20 дополнителни години, што значи дека пензиските бенефиции мора да траат значително подолго. Бројот на потенцијални работници кои ги издржуваат постарите лица, исто така, значително ќе се намали. „Финансирањето на идните пензии и грижата за стари лица стануваат сè покритични како што соодносот работници кон пензионери продолжува да опаѓа“, се наведува во извештајот. „Многу малку системи, какви што функционираат сега, се безбедни.

Проблемот е особено изразен кај пензиските системи со тековно финансирање, каде што придонесите на денешните работници во голема мера ги финансираат бенефициите на сегашните пензионери, што ги прави особено ранливи на намалувањето на работната сила. Притисоците се веќе видливи во САД, каде што Фондот за старо-осигурување и осигурување на преживеани, кој ги финансира пензиските и бенефициите за преживеани за десетици милиони Американци, според најновиот извештај на доверителите, се проценува дека ќе ги исцрпи резервите во четвртиот квартал на 2032 година.

Дури и целосно финансираните пензиски шеми, кои ги инвестираат придонесите на работниците и работодавачите за финансирање идни пензиски бенефиции, не се имуни. Како што нивните членови се пензионираат и почнуваат да ги повлекуваат бенефициите, некои фондови би можеле да исплаќаат повеќе отколку што примаат нови придонеси, што ги принудува да ги преиспитаат инвестициските стратегии и потребите за ликвидност. „Идните одливи на бенефиции ќе го надминат нивото на придонеси или премии... овој финансиски притисок неизбежно ќе расте во иднина“, се истакнува во извештајот.

Демографскиот притисок го менува начинот на инвестирање на пензиските фондови, при што некои преземаат поголеми ризици за да ги остварат приносите потребни за исполнување на растечките пензиски обврски. Во Австралија, околу една третина од суперфондовите забележале негативни природни парични текови од средства во период од три години, што значи дека исплатите на бенефиции ги надминале придонесите, според извештајот на Австралискиот регулатор за претпазливост од 2025 година. „Може да се обидеш да заработиш повисоки приноси на инвестициите, но тоа ќе бара преземање поголеми нивоа на ризик“, изјави Себастиен Бетермје, извршен директор на Меѓународниот центар за пензиско управување.