Пентагон го дели НАТО: само избрани земји поканети на клучниот состанок за иднината на Алијансата

Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп предизвика сериозни тензии во рамките на НАТО откако Пентагон упати покани за клучниот состанок за иднината на Алијансата само до одредени членки, додека некои од највлијателните сојузници останаа надвор од списокот. Според информациите, состанокот е планиран за следниот месец во Полска, а неговиот формат и изборот на учесници отворија голем број дипломатски прашања во Брисел и во европските престолнини.

Како што пренесува „Свиден хералд“, меѓу изоставените земји се Велика Британија, Франција и балтичките држави, кои важат за клучни и влијателни сојузници во рамките на евроатлантскиот сојуз. Од друга страна, на состанокот се поканети Норвешка, Швеѓа, Финска, Полска, Германија и Холандија, додека дополнително приклучување на Данска се очекува врз основа на постојните заеднички воени договори. Ваквиот избор на учесници предизвика бран остри критики во Алијансата, а земјите членки изразија загриженост поради поделбите, бидејќи САД планираат идните состаноци да ги одржуваат „само со избрани поканети земји“.

Овој состанок, организиран под надзор на Пентагон, служи како работна група насочена кон обликување на иднината на НАТО. Тој е продолжение на таканаречениот формат од Берген, именуван според норвешкиот град Берген, каде што заменикот на американскиот секретар за одбрана, Елбриџ Колби, летово се состана со претставници на Германија, Холандија, Швеѓа, Финска и Полска за да разговараат за прашања поврзани со иднината на Алијансата.

Земјите што не добија покана сега стравуваат дека САД ја „расцепуваат“ Алијансата и предупредуваат на последиците од ваквиот пристап. Дипломат од една од земјите членки што не е поканета на претстојниот состанок во Полска, во изјава за „Политико“, истакна дека се обидуваат да разберат кои критериуми постојат и која е целта на овие состаноци. Истиот неименуван дипломат предупреди дека ваквата политика е опасна за Соединетите Американски Држави, но дека е егзистенцијално прашање за Европа.

Од друга страна, земјите што се поканети го бранеа состанокот, сметајќи го за „двигател на трансформацијата“ и како „форум за создавање иновативни идеи“. Нивниот став е дека ваквиот формат овозможува фокусирана дискусија за иднината на Алијансата, без да се оптоварува со пошироките процедурални рамки на НАТО.

Европските дипломати, сепак, предупредуваат дека обидот членките на НАТО да се поделат на „добри“ и „лоши“ држави го загрозува единството на Алијансата, како и самиот нејзин опстанок, и тоа во клучен историски момент. Тие зборуваат за деструктивна политика на „фаворизирање“ на одредени земји, што според нив може да има долгорочни последици врз безбедносната архитектура на Европа.

Ситуацијата дополнително ја комплицира фактот што состанокот во Полска е замислен како клучен чекор во обликувањето на идната стратегија на НАТО, во момент кога безбедносните предизвици во Европа се на највисоко ниво во последните децении. Изоставувањето на Велика Британија, Франција и балтичките земји — држави кои историски играат централна улога во одбраната на источното крило на Алијансата — предизвикува дополнителна несигурност меѓу сојузниците.

Дипломатските кругови во Брисел оценуваат дека ваквиот пристап на Вашингтон може да го поткопа кредибилитетот на НАТО како колективен безбедносен механизам, особено ако практиката на селективни состаноци продолжи и во иднина. Прашањето за критериумите според кои се избираат учесниците останува отворено, а неименуваниот дипломат изрази надеж дека на претстојните состаноци ќе биде појаснета целта на ваквиот формат.

Засега нема официјална реакција од НАТО како институција, ниту од Пентагон, за причините поради кои одредени земји-членки не добиле покана. Алијансата се соочува со еден од најсериозните внатрешни предизвици во својата современа историја, а начинот на кој ќе се реши ова прашање може да ја определи нејзината иднина во годините што доаѓаат.