ОЕЦД бара државите да ги мапираат критичните минерали — Македонија веќе чекори кон бакар и антимон

Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) во својот најнов извештај апелира до властите да ги мапираат критичните минерали, бидејќи побарувачката за нив е на рекордно високо ниво. Според организацијата, овие минерали се од суштинско значење за развојот на националната одбрана и технологиите, како и за енергетската транзиција, што ги прави клучен ресурс за иднината на глобалната економија.

Во извештајот се истакнува дека глобалните инвестиции во геолошките истражувања на критичните минерали се соочуваат со сериозни предизвици поврзани со ископот на рудите и нивната преработка. Аналитичарите на ОЕЦД препорачуваат следење на потеклото на минералите, сопственоста врз клучните капацитети и движењето на минералите низ синџирот на снабдување. Според нив, токму ваквиот пристап би овозможил надминување на ризиците и би ги направил синџирите на снабдување поотпорни на глобалните превирања. Дополнително, се препорачува властите да ги утврдат капацитетите што државата ги поседува, што е основа за секое сериозно планирање во оваа област.

Што се однесува до критичните материјали во Македонија, во моментов активно е геолошко истражување за утврдување на количината на антимон во близина на Крива Паланка. Ова истражување е финансиски помогнато преку Стратешкиот дијалог со САД и се одвива на наоѓалиште од кое во минатото се експлоатирал антимон. Тоа значи дека земјата веќе има конкретна активност насочена кон еден од критичните минерали, што е директно поврзано со препораките на ОЕЦД за мапирање на ресурсите.

Покрај антимонот, потврдено наоѓалиште за критичен минерал за кое веќе постои инвестициски план е Иловица. Присуството на бакар на оваа локација е започнато да се истражува со дозволата за детални геолошки истражувања издадена во 2004 година. Тестирањата потврдиле искористување на 84 отсто за бакарот, што претставува висок степен на ефикасност во преработката на рудата. Просечното годишно производство би било 16 илјади тони бакар, а во предфизибилити студијата биле утврдени 237 милиони тони ресурси и резерви од 225 милиони тони руда. Овие бројки ја потврдуваат сериозноста на проектот и неговиот потенцијал за македонската економија.

Според инвеститорот, рударскиот комплекс Иловица-Штука е дизајниран како модерен рудник кој ги имплементира принципите на Агендата на ОН 2030 за одржлив развој. Тоа значи дека проектот не е замислен само како економски потфат, туку и како пример за одговорно рударство кое ги почитува современите еколошки и социјални стандарди. Ваквиот пристап е особено важен во контекст на глобалните напори за енергетска транзиција, каде што ископот на критични минерали мора да биде одржлив за да има долгорочна смисла.

Токму бакарот е еден од металите за кој изминатиов период се почесто се зборува на светско ниво, поради рекордните цени поттикнати од високата побарувачка на индустријата. Овој проблем резултира и со несекојдневни чекори помеѓу конкурентски компании, што дополнително ја нагласува важноста на стабилните синџири на снабдување. Во таква глобална слика, мапирањето на сопствените ресурси станува стратешка предност за секоја држава, а Македонија преку проектите во Иловица и Крива Паланка покажува дека е свесна за оваа можност.

Извештајот на ОЕЦД доаѓа во момент кога светските пазари на критични минерали се соочуваат со зголемена нестабилност, а државите бараат начини да ги заштитат своите интереси. Препораките на организацијата не се однесуваат само на економската корист, туку и на националната безбедност, бидејќи критичните минерали се основа за производство на технологии од стратешко значење. Затоа следењето на потеклото, сопственоста и движењето на овие ресурси е предуслов за секое сериозно национално планирање.

Македонија, со потврденото наоѓалиште на бакар во Иловица и со активните истражувања на антимон кај Крива Паланка, веќе е вклучена во глобалните напори за обезбедување на критични минерали. Останува да се види како ќе се развиваат овие проекти и дали ќе бидат проследени со дополнителни инвестиции и институционална поддршка, во согласност со препораките на ОЕЦД за мапирање на капацитетите и заштита на синџирите на снабдување.