Новите мерки на НБРМ: Втор стан на кредит станува потешко достапен за семејствата

Купувањето втор стан на кредит за македонските семејства од 1 декември годинава станува значително покомплицирано. Последните мерки на Народната банка на Македонија предвидуваат построги услови за задолжување, што директно ќе влијае врз кредитната способност на граѓаните кои планираат да купат поголем или втор стан. Според новите правила, максималниот рок за отплата на станбен кредит за втор и секој нареден стан се намалува од 30 на 25 години, а се намалува и дозволениот сооднос меѓу вкупните месечни отплати на долговите и месечниот приход на кредитокорисникот.

За едно семејство, купувањето втор стан не мора да значи луксуз, туку едноставно потреба. Бројот на членовите може да се зголемил или децата да пораснале, па станот во кој живеат повеќе не ги задоволува нивните потреби. Но, од 1 декември, ваквото решение станува прилично комплицирано. Новите правила за купување втор стан на кредит значат дека семејствата ќе мора да располагаат со повисока плата, односно вкупен приход, да обезбедат поголемо учество и да прифатат пократок рок на отплата, што носи и повисока месечна рата.

Разликата не се состои само во пет години пократок рок на отплата. Тоа може да биде одлучувачко дали банката ќе го одобри бараниот кредит. Клучни за одобрување ќе бидат вкупниот приход на семејството, но и вкупните други финансиски обврски, како на пример задолженост на кредитни картички, по основ на дозволен минус или, пак, врз основа на потрошувачки кредити. Сето тоа влијае врз кредитната способност на лицето што бара кредит.

За да се илустрира конкретниот ефект на новите мерки, земен е пример за семејство кое сака да купи поголем стан и му е потребен станбен кредит од 130.000 евра. Првиот стан семејството ќе го задржи и планира да го издава, со што би обезбедувало дополнителен приход за отплата на кредитот. Сепак, и покрај дополнителниот приход од издавање, новите ограничувања значително ја менуваат пресметката.

Треба да се нагласи дека ова е илустративно сценарио, а не понуда од конкретна банка. Реалната рата ќе зависи од договорената каматна стапка, нејзината фиксност или променливост, провизиите и другите трошоци. Приходите во пресметката се добиени математички како месечна рата поделена со соодветниот DSTI-лимит, односно соодносот меѓу вкупните месечни отплати на долговите и месечниот приход. Износите се заокружени и земени се математички прагови според регулативата.

Суштината на новите мерки на Народната банка на Македонија е претпазливост во услови на зголемена задолженост на домаќинствата. Со намалувањето на максималниот рок за отплата од 30 на 25 години и со намалувањето на дозволениот сооднос меѓу долговите и приходот, централната банка сака да го ограничи прекумерното задолжување на семејствата кои веќе имаат еден станбен кредит или други обврски. Ова значи дека семејствата со просечни примања, кои досега можеа да сметаат на одобрување кредит за втор стан, сега ќе треба да ги преиспитаат своите планови.

За семејствата кои веќе имаат задолженост по кредитни картички, дозволен минус или потрошувачки кредити, шансите за добивање нов станбен кредит за втор стан дополнително се намалуваат. Банките при оценката на кредитната способност ќе ги земат предвид сите постоечки обврски, а со построгиот DSTI-лимит, просторот за ново задолжување станува потесен. Тоа практично значи дека и семејства со солидни примања може да се најдат во ситуација банката да не го одобри бараниот кредит.

Од друга страна, семејствата кои планираат да го издаваат првиот стан и со тоа да обезбедат дополнителен приход, ќе мора внимателно да ја пресметаат вкупната слика. Дополнителниот приход од кирија може да помогне при оценката на кредитната способност, но не е гаранција дека кредитот ќе биде одобрен, особено ако постојат други обврски или ако приходот не е доволно висок за новите критериуми.

Новите мерки на Народната банка на Македонија стапуваат на сила од 1 декември годинава и ќе важат за сите нови барања за станбен кредит за втор и секој нареден стан. За семејствата кои размислуваат за вакво купување, препораката е однапред да ја проверат својата кредитна способност согласно новите услови, да го земат предвид вкупниот приход и сите постоечки обврски, како и да бидат подготвени за повисока месечна рата поради пократкиот рок на отплата. Купувањето втор стан на кредит повеќе нема да биде едноставна одлука, туку финансиски чекор што бара темелна подготовка и реална пресметка.