Новите мерки на НБРМ: финансиска стабилност наспроти кредитната способност на граѓаните
Автор: Редакција на FinPortal.mk ·
Новите макропрудентни мерки на Народната банка на Република Македонија, чија примена треба да започне од 1 декември 2026 година, повторно ја отворија јавната дилема дали заострувањето на условите за кредитирање на населението е оправдано од аспект на финансиската стабилност или претставува рестрикција за граѓаните во остварувањето на нивните животни потреби. Според анализата на оваа тема, одговорот не е едноставен и не треба да биде едностран, бидејќи мерките можат истовремено да бидат оправдани од аспект на финансиската стабилност и рестриктивни од аспект на индивидуалните финансиски можности на граѓаните. Суштината на новите мерки се состои во намалување на максималниот дозволен сооднос меѓу месечните кредитни обврски и приходите на кредитокорисниците, како и во скратување на максималниот рок на отплата на одредени кредити. За станбените кредити што не се наменети за прво купување сопствено живеалиште, максималниот рок на отплата се намалува од 30 на 25 години. Истовремено, максималниот дозволен однос меѓу месечните отплати и приходите се намалува од 50 на 45 проценти за денарските кредити, односно од 45 на 40 проценти за кредитите со валутна компонента. За граѓаните што првпат купуваат сопствен дом, се задржува поповолниот третман, што значи дека оваа категорија кредитокорисници не е директно погодена од најстрогите ограничувања. На прв поглед, овие промени изгледаат како директно ограничување на кредитната способност на граѓаните, и за дел од нив тоа навистина ќе биде токму така. Но за да се оцени нивната оправданост, неопходно е да се разграничат три дополнителни прашања: дали мерките се рестриктивни, дали се економски оправдани и дали нивниот ефект е праведно распределен меѓу различните категории граѓани. Од аспект на граѓаните, ефектот е мошне јасен. Пократкиот рок на отплата, при иста висина на кредитот и иста каматна стапка, значи повисока месечна рата. Понискиот дозволен сооднос меѓу ратите и приходите, пак, значи дека дел од потенцијалните кредитокорисниц