Новите електрични автобуси за Скопје со 30 места помалку од донираните од ЕУ, покажува истражување на ЦГК

Новите електрични автобуси што Град Скопје треба да ги набави ќе имаат значително помал капацитет од сегашните автобуси на ЈСП „Скопје“, покажува новото истражување на Центарот за граѓански комуникации (ЦГК) за тендерските постапки во коишто е воочена недоследна примена на Законот за јавни набавки, а грижата за јавните пари, како што се наведува, не била примарна.

Според анализата, новите електрични автобуси ќе собираат вкупно 66 патници, што е 20 места помалку од последно купените автобуси од Град Скопје и дури 30 места помалку од автобусите донирани од Европската Унија. Овој податок е централен во истражувањето што го отвора прашањето за оправданоста на ваквата набавка и за грижата за јавните средства.

Во анализата на тендерот за набавка на 150 електрични автобуси се наведува дека по две поништени постапки, унгарскиот „Икарус“ и кинескиот „Зонгтонг“, од конкуренти, одеднаш станаа партнери. Тендерот за набавка на електрични автобуси бил спроведен трипати во период од 15 месеци, а со секое повторување учесниците станувале познати, како и нивните цени и понуди, со што се намалувала неизвесноста и се зголемувал ризикот од координација меѓу понудувачите.

Во вториот тендер, унгарскиот „Икарус Електрик Зрт“ и кинескиот „Зонгтонг Бас Холдинг“ настапувале како конкуренти, за во третиот тендер да достават заедничка понуда, која била избрана за најповолна. Во победничкиот тим како подизведувач се јавува и ЕВН Македонија, за набавка на станиците за полнење кои ќе ги произведува „Сангроу Дојчланд“, подружница на кинеската „Сангроу пауер саплај“.

Победничката понуда не била најниска, туку била избрана откако две поевтини понуди биле отфрлени. Вредноста на набавката е 60 милиони евра, од кои 57 милиони евра се за автобусите, а 3 милиони евра се наменети за станиците за полнење. Овие бројки, според истражувањето, дополнително го поткрепуваат сомнежот дека постапката не била спроведена со целосна грижа за јавните пари.

Истражувањето на ЦГК ги опфаќа тендерските постапки во коишто е воочена недоследна примена на Законот за јавни набавки. Според анализата, повторувањето на тендерот трипати во период од 15 месеци овозможило понудувачите меѓусебно да се запознаат со цените и условите, што го зголемило ризикот од координација и го намалило ефектот на конкуренцијата што треба да биде основа на секоја јавна набавка.

Податокот за капацитетот на новите автобуси е особено важен за граѓаните на Скопје, бидејќи јавниот превоз се соочува со секојдневни предизвици во однос на капацитетот и удобноста. Донираните автобуси од Европската Унија, кои имаат 30 места повеќе од новите електрични возила, досега претставуваа значаен дел од возниот парк на ЈСП „Скопје“, а нивниот капацитет овозможуваше поголем број патници да бидат превезени во еден курс.

Центарот за граѓански комуникации во својата анализа заклучува дека грижата за јавните пари не била примарна во оваа постапка, што отвора низа прашања за тоа како се трошат средствата наменети за јавниот превоз и дали граѓаните добиваат најдобра можна услуга за вложените пари. Набавката на 150 електрични автобуси претставува еден од најголемите проекти во областа на јавниот транспорт во последните години, а нејзините ефекти ќе се чувствуваат со години.

Од ЦГК потсетуваат дека недоследната примена на Законот за јавни набавки не е изолиран случај, туку дел од пошироката слика за тоа како се спроведуваат тендерските постапки во земјата. Тие сметаат дека ваквите случаи бараат поголема транспарентност и одговорност од институциите што ги доделуваат јавните средства, особено кога станува збор за проекти од јавен интерес како што е јавниот градски превоз.

Според истражувањето, фактот што победничката понуда не била најниска, туку била избрана откако две поевтини понуди биле отфрлени, дополнително го засилува впечатокот дека критериумите за избор не биле јасно поставени или дека постапката не била спроведена во целост согласно законските одредби. Вредноста од 60 милиони евра за набавка на автобуси и станици за полнење е значителна инвестиција што бара највисок степен на одговорност при донесувањето одлуки.

Новите електрични автобуси, кои треба да бидат набавени од унгарскиот „Икарус“ и кинескиот „Зонгтонг“, ќе имаат капацитет од 66 патници, што е за 20 места помалку од последно купените автобуси од Град Скопје и за 30 места помалку од автобусите донирани од Европската Унија. Овој податок сам по себе отвора прашање за тоа дали граѓаните ќе добијат соодветна услуга со оглед на вложените средства и дали алтернативните решенија биле разгледани пред да се донесе одлуката за набавка.