Новиот закон за плати во јавниот сектор ќе воведе единствени критериуми за вреднување на работните места

Министерството за јавна администрација подготвува законско решение со кое треба да се воспостави единствен систем на плати во јавниот сектор, со цел да се надмине сегашната фрагментирана состојба во која две лица што извршуваат иста или споредлива работа со слична одговорност и образование можат да добиваат различни плати само затоа што работат во различни институции. Според најавите, предлог-законот треба да биде готов до крајот на годинава, а неговата постепена примена би започнала во 2027 година.

Како што е наведено, системот на плати во македонскиот јавен сектор со години функционира како сложен мозаик од закони, колективни договори, коефициенти, додатоци и посебни правила, што доведува до нееднаквост во наградувањето за споредливи работни места. Најавената реформа треба да го замени овој фрагментиран модел со единствена, појасна и поправедна рамка.

Во подготовката на новиот систем ќе се користи и искуството на Грција, претставено преку петдневна експертска мисија на европскиот инструмент TAIEX. Тоа значи дека домашните институции нема да градат решение од нулта точка, туку ќе се потпрат на веќе проверени практики од земја членка на Европската Унија.

Проблемите со платите во јавниот сектор не се нови. Во изминатите години беа подготвувани законски предлози, методологии и анализи, но државата сè уште нема воспоставено целосно усогласен систем. Државниот завод за ревизија во 2024 година утврди дека законската регулатива и колективните договори овозможуваат различна висина на платите за исти работни места во различни институции. Со ревизијата биле опфатени 14 министерства и 22 други институции, а било констатирано дека платите во министерствата се меѓу најниските.

Ревизорите посочија и сериозен проблем со недоволната употреба на постојната информациска инфраструктура. Модулот за пресметка на платите во системот за управување со човечки ресурси го користеле само 29 институции, додека модулот за управување со учинокот воопшто не се користел. Тоа покажува дека реформата не зависи само од донесување нов закон, туку се потребни точна евиденција, унифицирана класификација на работните места, функционален информациски систем и институции способни доследно да ги применуваат правилата.

Принципот „еднаква плата за еднаква работа“ не значи дека сите вработени во јавниот сектор треба да добиваат иста плата. Тој подразбира споредливите работни места да се вреднуваат според исти, однапред познати критериуми. Висината на платата може оправдано да зависи од сложеноста на работните задачи, потребното образование и стручните квалификации, степенот на одговорност, работното искуство и условите во кои се извршува работата.

Според изнесеното, клучната цел на реформата е да се воспостават јасни и транспарентни правила кои ќе важат за сите институции, наместо секоја од нив да применува сопствени коефициенти и додатоци. На тој начин би се намалиле разликите меѓу министерствата и другите органи, а вработените со ист вид на работа би биле вреднувани според исти мерила, без оглед на тоа каде се вработени.

Од Министерството за јавна администрација најавуваат дека законското решение доаѓа до крајот на годинава, по што следи негова постепена примена од 2027 година. Дотогаш, како што покажуваат наодите од ревизијата, останува предизвикот да се подготви целосна евиденција на работните места, да се унифицира нивната класификација и да се активираат постојните информациски модули што досега не биле искористени во целост.

Реформата, според најавите, не е само правно прашање, туку и организациски предизвик. Без точна евиденција и без функционален систем за управување со човечки ресурси, ниту најдобро напишаниот закон не може да обезбеди дека принципот на еднаква плата за еднаква работа навистина ќе се применува во практиката. Затоа подготовките вклучуваат и користење на странско искуство, со цел новиот модел да биде применлив и одржлив на долг рок.