Новиот Кривичен законик на мислење во Брисел: дали следуваат построги казни за функционерите?

Министерството за правда ги испрати на мислење до Европската комисија нацртот на новиот Кривичен законик и нацрт-законот за кривичната постапка, соопштија од ресорот. Постапката доаѓа во момент кога јавноста со внимание го следи прашањето дали новото законско решение ќе предвиди построги казни за функционерите кои ја злоупотребуваат службената положба.

На директното прашање дали се предвидени построги казни за злоупотреба на службената положба, од Министерството за правда одговориле дека во оваа фаза нема да коментираат поединечни членови. Од министерството најавија и објавување на нацртот на ЕНЕР, односно Единствениот национален електронски регистар, што треба да овозможи поширок увид во предложените решенија.

Според достапните информации, во нацртот се предвидува посебно кривично дело за злоупотреби при јавните набавки, кое би ги опфатило и концесиите и договорите за јавно-приватно партнерство. Ваквото решение на стручна расправа на крајот на октомври го најави професорката Александра Деановска Трендафилова, членка на работната група што го подготвува законикот.

За да се разбере контекстот на актуелниот нацрт, потребно е да се потсетиме на законските измени од последните неколку години. Со измените од септември 2023 година Собранието ги намали казните за дел од облиците на злоупотреба на службената положба и за злосторничко здружување. Тогаш беше отстранета и посебната одредба за злоупотреби при јавни набавки. Пониските казни, пак, ги скратија роковите за застарување кај дел од кривичните дела, што дополнително влијаеше врз можноста за навремено поведување и водење постапки.

Во јануари 2026 година Собранието повторно воведе посебна одредба за јавните набавки во членот 353. Таа опфаќа две дејствија: првото е набавка без постапка кога законот ја бара, а второто е незаконска измена на договор или рамковна спогодба над утврдениот вредносен праг. За тие дејствија е предвиден затвор од една до осум години, а ако е прибавена имотна корист или е причинета штета од големи размери, од четири до десет години.

Сепак, во извештајот од 4 ноември, Европската комисија оцени дека јануарските измени оставиле правна несигурност и дека одредбата за јавните набавки е претесна за да опфати други сериозни манипулации во тендерските постапки. Според Комисијата, предметите за висока корупција и натаму остануваат предизвик за правниот систем, што е дополнителен аргумент зошто нацртот сега се разгледува во Брисел.

Испраќањето на нацртите на мислење до Европската комисија е дел од вообичаената практика за усогласување на националното законодавство со европските стандарди, но истовремено претставува и тест за тоа колку сериозно државата пристапува кон реформите во казнената политика. Дали новиот Кривичен законик ќе донесе построги казни за функционерите, сепак, останува отворено прашање, бидејќи од Министерството за правда засега не сакаат да коментираат поединечни членови.

Она што е познато е дека нацртот предвидува посебно кривично дело за злоупотреби при јавните набавки, кое би ги опфатило и концесиите и договорите за јавно-приватно партнерство, што претставува проширување на опфатот во споредба со досегашната одредба од членот 353. Токму овој дел од нацртот беше најавен на стручната расправа на крајот на октомври, а сега е предмет на разгледување од страна на Европската комисија.

Јавноста и стручната јавност со нетрпение го очекуваат објавувањето на нацртот на ЕНЕР, кое од министерството го најавија како следен чекор. До тогаш, останува да се види дали предложените решенија ќе бидат доволни за да се надмине оценката на Европската комисија за правна несигурност и за претесна одредба за јавните набавки, како и дали ќе се одговори на очекувањата за построга казнена политика кон функционерите.