Новата програма за достоинствена работа 2026-2030: рамка со ветувања, но вистинската проверка допрва следува

Македонија денеска ја потпиша Националната програма за достоинствена работа 2026-2030 со Меѓународната организација на трудот (МОТ), синдикатите и организациите на работодавачи. Документот ја поставува рамката за следните пет години — од работничките права и платите, преку вештините и вработувањето на младите и жените, до намалувањето на неформалната економија и зајакнувањето на институциите на пазарот на трудот.

Потписот, сепак, не значи дека од утре автоматски ќе има повисоки плати или подобри услови за работа. Националните програми за достоинствена работа, според методологијата на Меѓународната организација на трудот, се програмска рамка преку која државата, работодавачите и работничките организации ги утврдуваат заедничките приоритети и поддршката потребна за нивно спроведување. Вистинската тежина на документот затоа ќе се мери според законите, институционалните промени и конкретните мерки што ќе следуваат.

Програмата е изработена преку трипартитни консултации и, според објавените информации, треба да поддржи инклузивен економски раст, поквалитетни и попродуктивни работни места и посилни институции на пазарот на трудот. Меѓу приоритетите се унапредувањето на работничките права, развојот на вештини според реалните потреби на економијата, поголемото учество на младите и жените на пазарот на трудот и намалувањето на неформалната економија.

Министерот за економија и труд Бесар Дурмиши, при потпишувањето, порача дека успехот на програмата треба да се мери преку конкретните подобрувања што ќе ги почувствуваат работниците и компаниите. Самата програма е усогласена и со Рамката на Обединетите нации за соработка за одржлив развој 2026-2030 и ја поврзува политиката на трудот со пошироките развојни и европски цели на земјата.

Во таа смисла, зборот „достоинствена“ не е само декоративна придавка. Во концептот на МОТ, работата не се сведува на тоа човек формално да има работно место. Таа подразбира можност за продуктивна работа, права и безбедност, социјална заштита и простор за социјален дијалог.

Македонија е членка на МОТ од 1993 година и има ратификувано 81 конвенција на организацијата, од кои 70 се во сила, вклучувајќи ги сите десет фундаментални конвенции, според профилот на земјата во МОТ. Токму затоа националната програма се надоврзува на веќе преземените меѓународни обврски, но останува прашањето колку од нив навистина се применуваат во секојдневната практика.

Она што го покажува искуството со ваквите документи е дека рамката сама по себе не менува ништо ако не биде следена со конкретни законски измени и институционална одговорност. За работниците во Македонија клучните прашања остануваат исти: дали платите ќе растат побрзо од трошоците за живот, дали инспекцијата на трудот ќе има капацитет да ги санкционира прекршувањата, дали неформалната работа ќе се намалува со мерки што ги штитат, а не ги казнуваат оние што работат во сивата зона, и дали младите и жените ќе добијат реални шанси на пазарот на трудот, а не само место во статистиката.

Програмата ги поставува овие цели, но не дава гаранции за резултати. Затоа следниот чекор е најважен: усвојување на оперативен план со рокови, буџет и показатели според кои граѓаните ќе можат да проверат дали ветувањата се исполнети. Достоинствената работа не се мери со потписи на документи, туку со тоа дали работникот на крајот од месецот може да живее од својата плата и дали има сигурност дека нема да ја загуби работата без причина.