Норвешкиот фонд од 2 трилиони евра може повторно да вложува во производители на нуклеарно оружје

Норвешкиот државен фонд, најголем во светот со средства од над 2 трилиони евра, може повторно да добие дозвола да вложува во компании што произведуваат нуклеарно оружје, според предлог објавен во четвртокот. Предлогот го подготви владина комисија што ја разгледуваше етичката рамка на фондот, а со него би се отворила вратата за вложување во големи западни одбранбени групи кои во моментов се забранети за неговото портфолио поради учество во производството на нуклеарно вооружување.

Според сегашните етички насоки, фондот исклучува 14 компании поради тоа што развиваат или произведуваат нуклеарно оружје или нивни компоненти.

Норвешката влада нарача разгледување на насоките во ноември минатата година, а со комисијата раководеше поранешниот гувернер на централната банка Свеин Гједрем. Според предложеното изземање, фондот би можел да вложува во производители на нуклеарно оружје со седиште во држава што поседува нуклеарно оружје призната според Договорот за неширење на нуклеарното оружје (NPT) и која е истовремено членка на НАТО и сојузник на Норвешка. „Ова значи дека неколку британски, француски и американски производители на оружје ќе бидат вратени во фондот“, изјави Гједрем при претставувањето на документот од 434 страници.

Комисијата соопшти дека останатите етички критериуми за исклучување ќе бидат задржани, меѓу кои производството на биолошко и хемиско оружје, противпешадиски мини и касетни бомби, како и критериумите што се однесуваат на јаглен, тутун и канабис. Извештајот беше предаден на министерот за финансии Јенс Столтенберг, поранешен генерален секретар на НАТО. Столтенберг ја истакна „парадоксалноста“ што „норвешкиот фонд не може да вложува во компании што би можеле да бидат клучни за безбедноста на Норвешка“, во време кога Русија сè повеќе се заканува дека ќе употреби нуклеарно оружје, а Кина го зајакнува сопствениот арсенал.

Комисијата предложи и измени во Советот за етика, независно тело задолжено да дава препораки до норвешката централна банка, која управува со фондот. Советот и понатаму би бил одговорен за проценка на ризикот дека компаниите би можеле сериозно да ги прекршат етичките стандарди на фондот, но повеќе не би можел директно да препорачува нивно исклучување од портфолиото — овластување кое веќе е суспендирано додека трае разгледувањето. Препораките од извештајот ќе бидат предмет на јавна консултација до 15 јануари, пред владата да ја претстави својата оценка до парламентот следната пролет. Некои политички партии, особено оние од левицата, веќе го критикуваа извештајот, а еден претставник на Зелените го нарече „сосема бесмислен“. Фондот вложува во повеќе од 7.000 компании ширум светот и поседува околу 1,5 отсто од котираните акции во светот.