Неформалната работа во Македонија надмина 100 илјади лица – повеќе од официјално невработените

Во вториот квартал од 2026 година, повеќе од 100 илјади лица во Македонија биле ангажирани во неформално вработување, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Според евиденцијата, нивниот број е поголем од бројот на лицата кои официјално се водат како невработени, што отвора сериозни прашања за состојбата на пазарот на трудот и за квалитетот на работните места во земјата.

Во периодот април–јуни 2026 година биле евидентирани 101.022 неформално вработени лица, односно 14,3 отсто од вкупно 708.698 вработени. Тоа значи дека приближно секој седми вработен работел надвор од целосно регистриран работен однос. Во истиот период, бројот на невработени изнесувал 90.020 лица, што значи дека неформално вработените биле за 11.002 повеќе од лицата кои активно бараат работа и се подготвени да започнат со работа.

Стапката на невработеност во вториот квартал изнесувала 11,3 отсто. Бројот на вработени, пак, бил за еден процент повисок во споредба со истиот период минатата година, додека економијата забележала раст од 4,3 отсто. Овие бројки покажуваат дека формалното вработување расте, но неформалната работа расте со уште поголемо темпо, што укажува на структурни проблеми кои не се решаваат само со економски раст.

Податоците покажуваат и промена кај неформалната работа. Во однос на вториот квартал од 2025 година, неформалното вработување е зголемено за околу три проценти, додека проценетото формално вработување пораснало за околу 0,7 проценти. Тоа значи дека неформалната работа се зголемува значително побрзо од формалната, што е показател дека дел од новите работни места се создаваат надвор од законските рамки и без целосна регистрација.

Најголем дел од неформално ангажираните лица работат во земјоделството, шумарството и рибарството. Во овие дејности биле регистрирани 51.487 неформално вработени, што претставува околу 51 процент од вкупниот број. Следува градежништвото со 17.372 лица, односно 17,2 проценти од сите неформално вработени. Само овие две области опфаќаат повеќе од две третини од неформалната работна сила во земјата, што покажува дека проблемот е концентриран во сектори каде контролата е посложена и каде работата често е сезонска или повремена.

Високиот удел во земјоделството се поврзува со сезонскиот карактер на работата, малите земјоделски стопанства, неплатената семејна работа, фрагментираното производство и нередовните приходи. Дополнителен проблем е што дел од работата се одвива надвор од класичниот однос меѓу работодавач и работник, што ја отежнува контролата и евидентирањето. Во такви услови, инспекциските служби тешко можат да утврдат кој е работодавач, колку лица навистина работат и под какви услови, што дополнително ја отежнува заштитата на правата на работниците.

Работата без целосна регистрација носи и поголема несигурност за вработените. Лицата кои работат неформално најчесто немаат регулирани придонеси за пензиско и здравствено осигурување, немаат договор за работа, ниту заштита при отказ, што ги прави особено ранливи. Истовремено, државата губи приходи од даноци и придонеси, а компаниите кои работат законски се ставени во нееднаква положба со оние кои дел од работната сила ја ангажираат „на црно“.

Податоците за вториот квартал од 2026 година покажуваат дека неформалното вработување не е маргинална појава, туку дека станува збор за значаен дел од пазарот на трудот. Со оглед на тоа што неформално вработените се побројни од официјално невработените, јасно е дека официјалната статистика за невработеноста не ја отсликува целосно состојбата на терен. Дел од лицата кои не се водат како невработени всушност работат, но без никаква регистрација и без основни права што произлегуваат од работниот однос.

Овие бројки отвораат прашање за тоа како да се намали неформалната работа без да се загрозат егзистенциите на луѓето кои во моментот зависат од неа. Сезонската работа во земјоделството, малите стопанства и градежништвото често се единствен извор на приход за многу семејства, но токму затоа е потребен систем што ќе овозможи нивна регистрација и заштита, наместо целосно истиснување. Без такви мерки, неформалната работа може дополнително да расте, а со неа и несигурноста за илјадници работници.