НБРМ од декември ги скратува роковите и ги намалува лимитите за задолжување на граѓаните

Народната банка на Република Македонија од 1 декември 2026 година воведува нови ограничувања во кредитирањето на населението, со кои значително се стеснуваат условите под кои граѓаните ќе можат да се задолжуваат за домување и за потрошувачка. Според новата одлука, станбените кредити, освен оние наменети за прво купување сопствено живеалиште, ќе можат да се отплаќаат најмногу 25 години наместо досегашните 30 години, додека кај хипотекарните потрошувачки кредити рокот на отплата се скратува од 20 на 15 години. Паралелно со тоа, се намалува и максималниот дозволен однос меѓу месечните отплати на кредитите и приходот на должникот, познат како ДСТИ.

За денарските кредити тој лимит се намалува од 50 на 45 проценти, а за кредитите со валутна компонента од 45 на 40 проценти. За оние граѓани што првпат купуваат сопствен дом, досегашните лимити и рокот од 30 години остануваат непроменети. Иако на прв поглед ова изгледа како техничка банкарска одлука, таа всушност може директно да влијае врз тоа кој ќе може да купи стан, колку ќе може да позајми и колкава месечна рата ќе плаќа.

Причината за ваквата мерка е темпото на кредитирање. Во првата половина од 2026 година кредитите на населението растеле со годишна стапка од 12,2 проценти, наспроти 11,2 проценти во 2025 година. Но, како што се наведува, многу поважно е што станбените кредити растат уште побрзо — со стапка од 16,6 проценти. Токму таа бројка треба да се гледа заедно со растот на цените на становите, бидејќи кога недвижностите поскапуваат, а кредитирањето истовремено забрзува, се создава опасен механизам во кој граѓанинот мора да позајми сè повеќе за да купи ист квадрат, а банката има поголема изложеност кон имот чија цена веќе пораснала.

Народната банка токму затоа ги користи макропрудентните мерки — не затоа што денес има банкарска криза, туку за да спречи создавање на услови за прегревање на пазарот и прекумерно задолжување на домаќинствата. Со овие мерки централната банка не ги затвора целосно славините за кредитирање, туку само ги стеснува, со цел да го забави темпото на раст на кредитите и да го намали ризикот од преголема изложеност на банкарскиот систем кон станбениот пазар.

Одлуката доаѓа во момент кога македонскиот станбен пазар веќе подолго време се соочува со постојан раст на цените на квадратниот метар, што дополнително ја отежнува достапноста на домување за просечниот граѓанин. Со скратувањето на рокот на отплата и намалувањето на дозволениот однос меѓу ратата и приходот, граѓаните кои ќе аплицираат за станбен кредит по 1 декември 2026 година ќе мора да имаат повисоки приходи или поголемо учество за да добијат кредит со ист износ како досега. За оние што првпат купуваат дом, сепак, останува олеснувањето, што покажува дека централната банка сака да го заштити токму овој сегмент од населението, додека истовремено го ограничува задолжувањето за оние што веќе поседуваат недвижен имот.

Од Народната банка на Република Македонија порачуваат дека мерките се превентивни и дека целта е одржлива стабилност на финансискиот систем, а не ограничување на пристапот до кредити. Сепак, останува да се види како банките ќе ги применат новите правила во пракса и колку граѓаните ќе бидат погодени при реализацијата на нивните станбени планови по почетокот на примената на одлуката.