Најбогатите заработуваат и од загадувањето и од катастрофите, предупредува Оксфам

Најбогатите луѓе во светот не само што профитираат од загадувачките причини за климатската криза, туку сè повеќе заработуваат и од нејзините катастрофални последици, покажува истражување на Оксфам. Според организацијата за глобална еднаквост, најбогатите 0,1 отсто од светското население се силно вложени во подготвеност за катастрофи, обнова и реконструкција — пазар кој според проекциите ќе порасне од 70 милијарди долари на 92 милијарди долари годишно до 2029 година.

Тоа на најбогатите и најмоќните луѓе на планетата им носи „двојна дивиденда“ од климатската криза и, уште поалармантно, поттик да го одложуваат или попречуваат дејствувањето за решавање на проблемот, наведува невладината организација. Истовремено, тоа ја влошува глобалната нееднаквост, бидејќи оние кои најмалку придонеле за глобалното затоплување на крајот мора да им плаќаат на оние кои најмногу придонеле — преку повисоки цени на храната, поправка на домови оштетени од екстремни временски услови или преселување во други области.

Жан Меклин, главна директорка за влијание во Оксфам, ги обвини милијардерите дека го претвораат хаосот во профит. „Супербогатите имаат корист од двата краја на кризата: прво, преку продолжени вложувања во загадувачки индустрии, и второ, преку инвестиции во „економијата на адаптација“ што бумнува — услугите за обнова и реконструкција им се продаваат назад на светот што се загрева“, изјави таа. „Населението кое најмалку придонело за климатската криза ги трпи нејзините најтешки последици, додека оние што ја предизвикале се најдобро опремени да се заштитат себеси.

Според извештајот, најбогатите 0,1 отсто од планетата — група од 8 милиони луѓе — се одговорни за повеќе јаглеродни емисии отколку најсиромашните 3,5 милијарди луѓе заедно. Како резултат на тоа, оваа група придонела 125 пати повеќе од просечниот човек за екстремните топлотни бранови. Делумно тоа се должи на нивниот начин на живот — приватните авиони во светот, на пример, испуштаат повеќе јаглерод диоксид за две секунди отколку што испуштаат повеќето луѓе во светот во текот на цела година. Но најголемото влијание на оваа група доаѓа од нивните инвестиции.

Новиот индекс „уништи и изгради“ на Оксфам идентификува 217 корпорации кои или ја поттикнуваат климатската криза или работат на приспособување кон неа преку снабдување со уреди за ладење, брани против поплави, противпожарна опрема, транспорт, храна, осигурување и кредити. Минатата година овие компании оствариле просечна добивка од 1,8 милијарди американски долари и исплатиле 1 милијарда долари дивиденди на акционерите. Шест големи фирми за управување со средства, кои советуваат богати инвеститори, се на самиот список и се силно вложени во другите членови. Двете најголеми, BlackRock и Vanguard, имаат акции во 92 отсто од компаниите во индексот, во вкупна вредност од повеќе од 1 трилион долари, наведува Оксфам.

Организацијата забележува и дека кризите — предизвикани од екстремни временски услови или војна — имаат тенденција да ги зголемат профитите на големите трговци со храна, кои се доминирани од милијардери чие богатство пораснало за 120 милијарди долари од 2020 година. Кога суша, поплави или бури ги погодуваат посевите, секое последователно зголемување на цените на храната има тенденција несразмерно да ги фаворизира големите корпорации и нивните инвеститори на сметка на малите производители и обичните потрошувачи. Оксфам го наведува случајот со раст од 231 отсто на цената на какаото по екстремните временски услови во Западна Африка во 2024 година, кога, според организацијата, локалните земјоделци не виделе никаква корист.

Ваквата нееднаквост има последици. Годишните емисии на најбогатиот 1 отсто ќе предизвикаат 1,9 милиони дополнителни смртни случаи поради топлина, проценува Оксфам, врз основа на проценетите влијанија врз човечкото здравје, земјоделската продуктивност и порастот на морското ниво. Повеќе од три четвртини од тие смртни случаи ќе се случат во земјите со низок и среден приход, кои се далеку помалку одговорни за кризата бидејќи произведуваат само 8 отсто од емисиите. Богатите нации и богатите поединци се донекаде изолирани — барем засега — од климатската криза, бидејќи многу поверојатно е дека можат да си дозволат повисоки цени на храната, цврсти куќи, итна евакуација, приватно здравствено осигурување и лична безбедност.