ММФ: Високите цени на енергијата може да останат и во 2027 година

Европа успеа да научи како да не остане без гас. Изгради LNG терминали, најде нови добавувачи, го намали трошењето и забрзано поставува обновливи извори. Но еден проблем остана нерешен — енергијата и понатаму е скапа. Предупредувањето од Меѓународниот монетарен фонд е дека високите цени нема да бидат само краткотрајна непријатност, туку можат да се задржат и во 2027 година.

Директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, предупреди дека енергетскиот шок предизвикан од конфликтите на Блискиот Исток продолжува да ја притиска светската економија. Со нафтата околу 100 долари за барел и ризици за испораките на течен природен гас, високите цени на енергијата, според неа, веројатно ќе останат присутни и следната година.

За Европа ова е повеќе од проблем со сметките за греење. Станува збор за конкурентноста на цели индустрии. ММФ проценува дека европските индустриски компании во последните години плаќаат електрична енергија два до три пати поскапо од нивните конкуренти во САД и Кина.

Истражувањето на Фондот покажува и дека удвојувањето на реалните цени на енергијата за европската индустрија во изминатите две децении ја намалило додадената вредност во енергетски интензивните сектори за околу 18 проценти. Токму тука високата цена на енергијата престанува да биде само енергетска тема. За производителите на челик, хемикалии, алуминиум и други производи со голема потрошувачка на струја и гас, таа значи повисока цена на производството, послаба конкурентност и потешка одлука за нови инвестиции.

Европа денес е подобро подготвена отколку за време на кризата во 2022 година. Потрошувачката е пониска, уделот на обновливите извори е поголем, а инфраструктурата е подобрена. Од 2021 година увозот на природен гас во Европа е намален за околу 20 проценти. Сепак, ММФ оценува дека европската индустриска струја и пред последниот енергетски шок била околу двојно поскапа од американската и приближно 50 проценти поскапа од кинеската.

Ниту буџетите остануваат имуни. Земјите од ЕУ само во 2026 година потрошиле околу 17,9 милијарди евра за ублажување на растот на цените на енергијата за домаќинствата и компаниите. Европската комисија предупредува дека овојпат помошта треба да биде понасочена и поодржлива, бидејќи фискалниот простор на земјите членки е значително потесен отколку за време на првичниот енергетски шок.

Според оценката на ММФ, комбинацијата од високи цени на нафтата, неизвесни испораки на течен природен гас и забавено темпо на инвестиции во енергетската инфраструктура создава средина во која притисокот врз домаќинствата и компаниите нема лесно да исчезне. Тоа значи дека и во 2027 година сметките за струја и гас во Европа би можеле да останат на ниво кое значително го надминува она на главните конкуренти на светскиот пазар.

Заклучокот на Фондот е јасен — без забрзана транзиција кон поевтини и постабилни извори на енергија, европската индустрија ризикува трајно да ја загуби ценовната предност, а со тоа и способноста да привлекува нови инвестиции и да отвора работни места. Високите цени на енергијата, според ММФ, повеќе не се привремена последица од кризата, туку структурен проблем со кој Европа ќе мора да се соочи и во годините што доаѓаат.