ММФ предупредува: светските резерви за справување со нова криза се при крај, Македонија меѓу најранливите

Меѓународниот монетарен фонд предупредува дека светската економија, иако засега успева да го издржи притисокот од високите цени на енергијата, геополитичките конфликти и растечките долгови, ја приближува границата на сопствената отпорност. Во најновите октомвриски прогнози, објавени на 13 октомври, Фондот очекува глобалната економија да порасне за 3,1 процент во 2026 година и за 3,4 проценти во 2027 година, но истовремено предупредува дека државите располагаат со сè помал простор да ги заштитат економиите од нов голем шок.

Според извештајот на ММФ, иако прогнозата за годинава е малку подобра од претходната, економските ризици остануваат сериозни. Високите цени на енергијата, воените конфликти, јавните долгови и скапото финансирање создаваат услови во кои дури и релативно мал нов економски потрес може да има поголеми последици од вообичаеното. Фондот оценува дека глобалната економија може наскоро да ги достигне границите на својата отпорност, што значи дека способноста на државите да реагираат на идни кризи е значително намалена.

Клучната причина за ваквата состојба лежи во начинот на кој владите ги финансираа претходните интервенции. За време на поранешните кризи, многу држави интервенираа со директна финансиска помош, субвенции за енергија, поддршка за компаниите и мерки за зачувување на работните места. Но овие интервенции во голем дел беа финансирани со дополнително задолжување, што денес ја отежнува положбата на јавните финансии.

Ситуацијата дополнително ја усложнуваат повисоките каматни стапки во споредба со периодот на евтини кредити. Сервисирањето на јавниот долг зема сè поголем дел од државните буџети, така што секое ново задолжување не носи само дополнителни средства за тековните потреби, туку и долгорочни обврски за плаќање камати. ММФ предупредува и на намалените стратешки енергетски резерви, што дополнително ја ограничува можноста за интервенција при нови нарушувања на снабдувањето со енергија.

За Македонија, ваквите глобални тенденции имаат директни последици. Како мала и отворена економија, силно поврзана со европските пазари, земјата е изложена на брз пренос на глобалните економски потреси врз домашните компании и граѓани. Поскапата енергија ги зголемува производствените трошоци, додека послабиот раст во Европската Унија може да го намали извозот и побарувачката за македонски производи и услуги.

Токму затоа прашањето колку е подготвена Македонија за нов глобален шок добива на тежина. Со оглед на тоа што и самите поголеми и поразвиени економии имаат сè помалку фискален простор за реакција, малите и отворени економии како македонската се соочуваат со уште потесни можности за сопствена заштита. Намалените стратешки резерви, високите цени на енергијата и скапото финансирање се фактори кои истовремено делуваат и на глобално и на домашно ниво.

Извештајот на ММФ, според тоа, не е само прогноза за глобалниот раст, туку и предупредување дека времето на релативно лесна и брза државна интервенција во кризни ситуации е минато. Државите кои денес располагаат со ограничени резерви и високи долгови ќе имаат многу помала можност да ги ублажат последиците од иден економски потрес, што ја прави претпазливоста и навремената подготовка особено важни за земји како Македонија.