Минималната плата бара јасна методологија, а не постојано надмудрување меѓу работници, работодавачи и држава

Прашањето за платите, продуктивноста и работничките права повторно е во центарот на јавната дебата во Македонија. Растот на трошоците за живот, разликите меѓу јавниот и приватниот сектор и постојаните барања за зголемување на минималната плата отвораат суштинско прашање: колку навистина го вреднуваме трудот и според кои правила ја распределуваме создадената вредност. Ова го оценува Мирослав Трлин, дипломиран економист во пензија, во анализата посветена на положбата на работникот меѓу платата, продуктивноста и нерамноправноста.

Според Трлин, денешниот работник се соочува со ниски примања, несигурност и намалена куповна моќ. Истовремено, во приватниот сектор зголемувањето на платите често се условува со растот на продуктивноста. Тоа има економска основа, но продуктивноста не зависи само од работникот, туку и од технологијата, организацијата, управувањето и пазарните услови. Затоа, ако се бара поголем учинок од работникот, мора да се создадат и услови за негово постигнување, нагласува тој. Повисоката продуктивност треба да овозможи и повисоки плати, а подобро платениот работник да биде мотивиран да придонесува за развојот на компанијата.

Разликите меѓу јавниот и приватниот сектор дополнително го засилуваат чувството на нерамноправност. Додека во јавниот сектор се договараат зголемувања на платите, многу работници во приватниот сектор едвај ги покриваат основните животни трошоци. Двата сектора имаат различни функции, но растот на платите мора да ги зема предвид и економските можности, продуктивноста и одржливоста на јавните финансии, оценува економистот. Вистинската рамноправност, според него, не значи сите да имаат исти плати, туку трудот да се вреднува според јасни критериуми, а секој работник да има можност за достоинствен живот.

Токму тука доаѓаме до минималната плата. Цените растат, потребите се менуваат, а платата што вчера била доволна денес може да не ги покрива ниту основните трошоци. Но, како што се прашува Трлин, можеби вистинското прашање не е само колкава треба да биде минималната плата, туку зошто секогаш одново мора да се преговара за нејзината висина. Минималната плата не е само бројка во платниот список. Зад неа стои човек кој треба да ги плати сметките, да го издржува семејството и да ја планира својата иднина. Затоа нејзиното утврдување не треба да зависи од секојпат ново надмудрување меѓу работниците, работодавачите и државата.

Наместо тоа, потребна е јасна методологија според која минималната плата редовно ќе се усогласува со инфлацијата, трошоците за живот, движењето на просечната или медијалната плата и, како што се наведува во анализата, со продуктивноста. Ваквиот пристап би значел дека минималната плата треба да биде правило, а не предмет на постојани преговори, што е и главната порака на текстот. Со тоа се отвора и пошироката дебата за тоа како државата, работодавачите и работниците заеднички ја распределуваат создадената вредност и дали постојните правила обезбедуваат правична рамнотежа меѓу економските можности и достоинството на трудот.