Михајло Апостолски: Од генералштабен мајор до прв претседател на МАНУ

На 8 ноември 1906 година, во штипско Ново Село е роден еден од најмаркантните ликови во поновата македонска историја – Михајло Апостолски. Човекот кој успеа да биде сè она што на една нација во создавање ѝ е потребно: партизан, врвен воен стратег, командант на НОВ и ПОМ, политичар, историчар и академик.

Растејќи со семејните приказни за Илинденското востание и премрежијата од Балканските војни, Апостолски уште од рана возраст се насочува кон воените науки и историјата. Втората светска војна го затекнува како генералштабен мајор. Откако ја преживува капитулацијата на кралската војска и краткото италијанско заробеништво, тој се враќа во окупираната Македонија и во 1941 година се поврзува со народноослободителното движење.

Од јуни 1942 година, тој застанува на чело на Главниот штаб на народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија. Под негова команда, македонското антифашистичко движење прераснува во сериозна и организирана армија која успешно се изборува за слободна македонска држава. Како истакнат воен лидер, тој е еден од клучните учесници на Првото заседание на АСНОМ и член на неговиот Президиум.

Она што го издвојува Апостолски од многумина негови современици е неговата интелектуална повоена трансформација. Откако се пензионира како генерал-полковник, тој униформата ја заменува со научна работа и станува еден од најважните столбови на македонската историографија. Долги години е директор на Институтот за национална историја, каде меѓу другото ја објавува и капиталната „Историја на ослободителната војна на македонскиот народ 1941-1945“.

При основањето на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ) во 1967 година, Апостолски е избран за нејзин прв редовен член, а во периодот од 1976 до 1983 година ја извршува и функцијата претседател на Академијата. Неговиот научен и општествен авторитет беше препознаен низ цела поранешна Југославија, со што станува член на речиси сите републички академии.

Животот на Михајло Апостолски останува пример за тоа како еден човек може истовремено да служи на воената и на научната кауза на својата нација. Од партизанските патеки и штабовите на народноослободителната војска, до академиските сали и институтските кабинети, тој остави трага која и денес ја обликува македонската историографија и национална меморија. Неговото име стои како симбол на посветеноста кон слободата и кон знаењето, две вредности кои тој ги спојуваше во една единствена животна мисија.