Маврово чека нов закон повеќе од една деценија: ловџии, сеча и риболовни мрежи во срцето на националниот парк

Снимката со странски ловџии во Националниот парк „Маврово“ ја шокираше јавноста, а само еден ден подоцна службите на паркот соопштија дека од Мавровското Езеро отстраниле незаконски поставени риболовни мрежи. Двата настана, иако на прв поглед различни, отвораат иста тема: еден од највредните природни комплекси во Македонија повеќе од една деценија чека нов закон, важечки План за управување и современо зонирање што јасно ќе утврди што е дозволено, а што не.

Маврово формално не престанало да биде заштитено подрачје. Законот предвидува старите заштитени подрачја да продолжат да уживаат заштита. „Правниот вакуум“, на кој предупредуваат еколошките организации, се однесува на нешто друго: државата не ја довршила обврската да го ревалоризира паркот и да донесе нов акт приспособен на сегашните природни, инфраструктурни и економски притисоци.

Националниот парк „Маврово“ првпат бил прогласен во 1949 година. Со законските измени од 1952 година неговата површина била зголемена од 11.750 на 73.088 хектари, а во границите биле вклучени 37 населени места. Тие надворешни граници, според податоците на самиот Национален парк „Маврово“, во основа се користат и денес. На официјалната страница на паркот се наведува и дека постојното зонирање е изработено во рамките на Просторниот план од 1988 година.

Токму тука се појавува јазот. Македонија во 2004 година донесе нов Закон за заштита на природата. Неговиот член 187 му даде рок од шест години на надлежниот орган да изврши ревалоризација на претходно заштитените подрачја и да подготви нови акти за нивно прогласување. Рокот помина, но новиот закон за Маврово не беше донесен. Важно е да се направи разлика: членот 184 од Законот за заштита на природата предвидува старите заштитени подрачја да продолжат да уживаат заштита, што значи дека Маврово не останало без никаков правен штит. Проблемот е што тој штит е заглаве меѓу 1952 и 2026 година — заснован на граници и зонирање стари речиси четири децении, неусогласени со денешните притисоци.

Последиците од тој вакуум се гледаат во секојдневјето на паркот. Странските ловџии на снимката што ја шокираше јавноста, како и незаконските риболовни мрежи извадени од Мавровското Езеро, покажуваат како без јасно зонирање и ажурен План за управување тешко се разграничуваат дозволените од недозволените активности. Ловот, сечата и риболовот со мрежи се трите точки на притисок врз кои еколошките организации постојано предупредуваат, а секој од нив бара прецизни правила што во моментов ги нема во важечка форма.

Еколошките организации предупредуваат дека одложувањето на ревалоризацијата не е само административен пропуст. Без нов акт, паркот не може да го приспособи управувањето на денешните услови — од инфраструктурниот развој и туристичките притисоци, до климатските промени и заштитата на живеалиштата. Додека трае чекањето, надлежните служби на паркот продолжуваат со теренски активности, како што е отстранувањето на незаконските мрежи, но тие дејствуваат во рамки што не се ажурирани со децении.

Маврово останува еден од највредните природни комплекси во Македонија, но неговиот современ штит — нов закон, важечки План за управување и зонирање што јасно ќе каже што е дозволено, а што не — сè уште не е донесен. Двата неодамнешни настана, снимката со странските ловџии и мрежите во езерото, само го извадија на површина она што еколошките организации го повторуваат со години: заштитата на хартија постои, но алатките за нејзино спроведување во пракса останаа заглавени во минатото.