Машинскиот превод напредува, но кај правните и медицинските документи човекот останува незаменлив

Google Translate секој месец преведува по еден трилион зборови, а директната продажба на системи за машински превод надвор од општите претплати за вештачка интелигенција лани вредела околу 1,4 милијарди долари. Покрај Google, на пазарот работат и DeepL, Microsoft, Claude, ChatCGT и Gemini, како и низа корпоративни системи за превод направени по мерка. Сепак, и покрај тој обем, за содржини со висок ризик — правни и медицински документи — луѓето сè уште се неопходни.

Франсоа Ивон, истражувачки директор специјализиран за автоматски превод при францускиот Национален центар за научни истражувања (CNRS), објаснува дека добро обучен систем знае оти францускиот израз „il pleut des cordes“ не значи буквално дека врне јаже, туку го препознава англискиот еквивалент „it's raining cats and dogs“. Но, како што забележува тој, прашањето е дали истиот систем ќе го најде соодветниот израз кога преведува на индонезиски. Коментарот за времето е нискоризичен, но сè повеќе превод се врши на теми со далеку поголеми последици.

Џон Цимерман, основач на швајцарската непрофитна организација OKA (Open Knowledge Association), која преведува статии од Википедија на други јазици, смета дека суровиот машински превод е вистинскиот избор за многу намени. Како што вели, не е рационално да се зголемат трошоците сто пати за да се фатат последните неколку проценти грешки кога се преведуваат внатрешни документи или листи со производи. За енциклопедија, меѓутоа, тоа е поинаку — Википедија се потпира на доверба, а погрешен факт може да стои со години и да биде цитиран од новинари и од системи со вештачка интелигенција. OKA има објавено повеќе од 10.000 преведени статии, главно на шпански, португалски и англиски, и според Цимерман е најголемиот поединечен придонесувач на преведени статии во онлајн енциклопедијата — нешто што не би било можно без вештачка интелигенција. Во нивниот процес, како што објаснува тој, вештачката интелигенција го произведува нацртот, а потоа човечки преведувач ја проверува секоја реченица.

Сепак, човечкиот придонес се бара сè помалку. Цимерман вели дека машинскиот резултат е веќе доволно добар за целосното прескокнување на човекот да стане сериозна опција и вистинско искушение во целата индустрија. Пред две-три години, со алатки како DeepL, нивните преведувачи сè уште препишувале значителен дел од секој нацрт, а денес текстот често воопшто не бара поправки. Затоа, како што вели тој, прашањето повеќе не е дали машинскиот превод е добар — очигледно е дека е — туку дали е доволно добар за да се отстрани човекот.

Преведувачите тврдат дека сè уште не е. Ариела Балтие, преведувач и правен експерт специјализиран за превод на судски документи од англиски на француски, неодамна била контактирана од лице кое веќе ги превело своите документи со вештачка интелигенција и побарало проверка. Таа открила две големи грешки уште на почетокот: системот го превел „Le demandeur“ (тужителот) како „the requester“, што е сосема несоодветно за правни документи, а кога видел „Madame X, épouse Y“ (госпоѓа X, сопруга на Y), дал „Ms X marries Y“ — односно збунети именка со глагол и целосно го загубил значењето на изразот. Последиците од погрешен превод во правната сфера можат да бидат сериозни, како во САД, каде што грешките во машински преведени барања за азил довеле до одложување на ослободувањето на притворени лица.

Во медицината точноста е прашање на живот и смрт. Карол Береутер, специјалист за медицински преводи, наишла на автоматски преведен текст во кој грчката буква била преведена како мили (илјадити дел) наместо како микро (милионити дел). Како што објаснува таа, тоа е сериозна грешка — ако некому му се даде милиграм наместо микрограм, му се дава илјада пати поголема доза. Береутер истакнува и дека како што машинските преведувачи стануваат подобри, откривањето грешки станува потешко. Додека порано, со алатки како Google Translate, реченицата „излегувала пред очи“ поради граматичка грешка или незгоден звук, денес таа звучи сосема легитимно, течно и природно — па грешките е многу потешко да се забележат.