Манчевски: Стравот од дата центрите е застарен — Македонија веќе доцни со дигиталната инфраструктура

Дата центрите не се мистериозни постројки што ќе ја „испразнат“ Македонија од вода и струја, туку инфраструктура без која веќе не функционираат ниту вештачката интелигенција, ниту дигиталните услуги што секојдневно ги користиме. Ова е една од главните пораки на Дамјан Манчевски во разговорот со Мишко Иванов во емисијата „Бизнис класа“, во кој најголем дел од дебатата беше посветен токму на стравовите и митовите околу дата центрите.

Манчевски вели дека наједноставното објаснување е и најточното — дата центар е објект во кој се сместени компјутерски сервери. Разликата со инфраструктурата од минатото е во тоа што денешните сервери имаат многу поголема процесорска моќ, особено оние наменети за вештачка интелигенција. Според него, речиси сè што денес се прави преку телефон или компјутер — од испраќање мејл и гледање стриминг-содржини до користење ChatGPT и други AI алатки — веќе завршува на некаков сервер.

Проблемот за Македонија е што најголемиот дел од таа инфраструктура се наоѓа надвор од земјата. Токму тука Манчевски гледа противречност во јавната дебата: од една страна се бара поголема дигитализација на јавните услуги и бизнисите, а од друга постои отпор кон физичката инфраструктура без која тие услуги не можат да функционираат. „Ние сакаме дигитализација, сакаме да користиме дигитални алатки, ама не сакаме сервери“, ја сумира тој дилемата.

Еден од најчестите стравови е потрошувачката на електрична енергија. Манчевски не спори дека дата центрите трошат многу струја. Според него, операторите однапред определуваат колкава потрошувачка може да се приклучи на одредена локација. „Дата центрите можат да имаат улога во енергетскиот систем, особено во земја во која растат соларните капацитети, но останува проблемот со складирањето и балансирањето“, вели тој.

Според изнесеното во разговорот, клучната поента е дека стравот од дата центрите е застарен и дека Македонија веќе доцни во областа на дигиталната инфраструктура. Додека јавноста сè уште расправа за митовите околу водата и струјата, дел од регионот и пошироката околина веќе градат капацитети за сместување сервери, што значи дека земјата ризикува да остане без сопствена инфраструктура за услугите што граѓаните и бизнисите секојдневно ги бараат.

Манчевски потенцира дека без физичка инфраструктура не може да има ни дигитална трансформација. Ако јавните услуги треба да бидат достапни онлајн, ако бизнисите треба да работат со вештачка интелигенција и облачни алатки, тогаш неопходни се сервери — и тоа сервери што ќе бидат сместени во земјата, а не само во странство. Во спротивно, вели тој, останува само желбата за дигитализација без реална основа.

Во дебатата беше нагласено и дека операторите на дата центри однапред планираат колкав товар можат да поднесат локалните енергетски мрежи, што значи дека стравот од неконтролирано трошење на струја не е заснован на реалноста на современите дата центри. Она што останува како отворено прашање е како да се обезбеди складирање и балансирање на енергијата, особено во услови кога соларните капацитети во земјата растат.

Заклучокот што произлегува од разговорот е дека Македонија не може да ја одложува одлуката за развој на дата центри доколку сака да ги задржи дигиталните услуги, бизнисите и технолошкиот развој во земјата. Стравот од застарените митови, според Манчевски, не смее да биде причина земјата дополнително да доцни со инфраструктурата што е темел на современата економија.